Kinh Thánh · ghi chú từng đoạn
Nháp · Chưa duyệt · Cao 1 · Vừa 3 · Thấp 0 · Đã đối chiếu 0/4

Xuất Ê-díp-tô Ký · Đoạn 1

Một dân đông lên giữa cảnh áp bức

Kể lại 22 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.

Sách Sáng-thế khép lại bằng một cái quan tài ở Ê-díp-tô. Trước khi chết, Giô-sép bảo anh em mình rằng Đức Chúa Trời chắc chắn sẽ đến viếng họ và đem họ về xứ đã hứa. Ông còn bắt họ thề, ngày ấy hãy mang hài cốt ông theo (). Sách Xuất Ê-díp-tô Ký mở ra đúng chỗ đó. Nó điểm lại tên mười một người con của Gia-cốp đã theo cha xuống Ê-díp-tô, cả nhà được bảy mươi người, còn Giô-sép thì đã ở đó từ trước (; so ).

Năm tháng trôi qua. Giô-sép chết, các anh em ông chết, cả thế hệ ấy đều chết hết. Nhưng con cháu họ thì sinh sôi rất nhanh, đông lên, mạnh lên, đến nỗi đầy cả xứ (). Bảy mươi người ngày trước nay đã thành một dân.

Rồi có một vua mới lên ngôi ở Ê-díp-tô, một người "chẳng quen biết Giô-sép" (). Ông không nhớ, hoặc không thèm nhớ, rằng xưa kia chính một người Hê-bơ-rơ đã cứu cả nước khỏi nạn đói. Ông chỉ thấy một đám người ngoại đông quá, và ông sợ. Ông bảo dân mình: hãy "dùng chước khôn ngoan" với họ, kẻo một mai có giặc, họ theo phe địch đánh lại ta rồi bỏ xứ mà đi ().

Chước khôn ngoan đầu tiên là bắt làm xâu, tức lao dịch không công. Người Ê-díp-tô đặt các cai xâu để đè dân Y-sơ-ra-ên ra làm. Họ phải xây hai thành Phi-thom và Ram-se làm kho chứa cho Pha-ra-ôn (). Nhưng lạ thay, càng bị hành hạ, họ càng đông thêm. Người Ê-díp-tô càng ghét, càng bắt làm nặng hơn: nhồi đất, đóng gạch, làm đủ việc ngoài đồng. Kinh Thánh nói họ "gây cho đời dân ấy nên cay đắng" ().

Chước thứ hai độc hơn. Vua gọi hai bà mụ của người Hê-bơ-rơ, tên là Siếp-ra và Phu-a. Vua dặn: khi đỡ đẻ, hễ thấy con trai thì giết đi, con gái thì để sống ().

Nhưng "các bà mụ kính sợ Đức Chúa Trời". Họ không làm theo lệnh vua, cứ để các bé trai sống hết (). Vua đòi họ đến hỏi tội. Họ thưa rằng đàn bà Hê-bơ-rơ không giống đàn bà Ê-díp-tô: họ khỏe lắm, bà mụ chưa tới thì họ đã đẻ xong rồi ().

Đức Chúa Trời ban ơn cho hai bà mụ. Dân sự cứ thêm đông. Và vì hai bà kính sợ Chúa, Ngài cho họ có nhà cửa, con cháu đông đúc ().

Thế là vua tung ra chước thứ ba, lần này không còn giấu giếm. Pha-ra-ôn ra lệnh cho cả dân Ê-díp-tô: hễ đứa con trai nào của người Hê-bơ-rơ mới sinh ra, "hãy liệng xuống sông" (). Đoạn sách khép lại ở đó, trên bờ sông Ni-lơ, chỗ những đứa trẻ bị ném xuống.

Ý nghĩa sâu xa

Phước lành buổi sáng thế vẫn còn. Câu 1:7 dùng những chữ gợi lại lời Chúa ban phước cho loài người lúc ban đầu: hãy sinh sản, thêm nhiều, làm cho đầy dẫy đất (). Chúa nhắc lại lời ấy với Nô-ê, với Gia-cốp (; ). Nay, giữa xứ người, phước ấy vẫn đang thành. Ai chống lại sự sinh sôi của dân này là đang chống lại chính ý Chúa khi dựng nên thế giới.

Điều Chúa đã báo trước. Từ thời Áp-ra-ham, Chúa đã nói dòng dõi ông sẽ ở đậu trong một xứ không phải của mình, làm tôi mọi và bị hà hiếp bốn trăm năm. Nhưng Ngài cũng hứa sẽ phạt dân đó, và đem dòng dõi ông ra với nhiều của cải (). Đoạn 1 là lúc nửa đầu lời ấy thành sự thật. Người đọc biết nửa sau cũng sẽ đến.

Một ông vua giết trẻ con, lần thứ hai. Nhiều thế kỷ sau, khi Chúa Jêsus ra đời, vua Hê-rốt cũng ra lệnh giết hết các bé trai ở Bết-lê-hem (). Và cũng như Môi-se, Chúa Jêsus thoát được, rồi được gọi "ra khỏi nước Ê-díp-tô" (; so ). Ma-thi-ơ kể như thể muốn nói: câu chuyện giải cứu lớn ngày xưa đang bắt đầu lại.

Thà vâng lời Chúa hơn vâng lời người. Khi bị cấm giảng về Chúa Jêsus, các sứ đồ trả lời rằng thà vâng lời Đức Chúa Trời còn hơn vâng lời người ta (). Hai bà mụ đã sống câu ấy từ hơn một ngàn năm trước. Khi Ê-tiên kể lại lịch sử dân mình, ông cũng nhắc đến ông vua "chẳng nhìn biết Giô-sép" và lệnh bỏ con mới sinh ().

Dòng sông giết người. Pha-ra-ôn chọn sông Ni-lơ làm nơi giết con trẻ Hê-bơ-rơ. Nhưng ngay đoạn sau, chính dòng sông ấy lại cứu một đứa bé (). Và cuối cùng, quân đội Pha-ra-ôn chết chìm trong nước biển (; ). Dùng nước để giết, rồi chết trong nước: sách Xuất Ê-díp-tô Ký kể như vậy để cho thấy Chúa xét xử công bằng.

Lưu ý

Hai bà mụ có nói dối không? Câu trả lời của họ với vua có lẽ không hoàn toàn đúng sự thật. Từ xưa người ta đã bàn chuyện này. Có người cho rằng nói dối luôn là sai: Chúa ban phước vì lòng thương xót và lòng kính sợ Chúa của họ, chứ không phải vì lời nói dối. Có người cho rằng lừa một kẻ đang muốn giết người vô tội để cứu mạng người là đúng, như chuyện Ra-háp giấu hai thám tử về sau. Kinh Thánh không bình luận gì về lời nói của họ. Kinh Thánh chỉ nói rõ điều Chúa khen: họ kính sợ Chúa ().

Hai bà mụ là người Hê-bơ-rơ hay người Ê-díp-tô? Câu 1:15 có thể đọc là "các bà mụ người Hê-bơ-rơ", cũng có thể đọc là "các bà mụ đỡ đẻ cho người Hê-bơ-rơ". Tên Siếp-ra và Phu-a nghe giống tên Hê-bơ-rơ, nên đa số hiểu họ là người Hê-bơ-rơ. Nhưng cũng có người, từ thời xưa, cho rằng họ là người Ê-díp-tô kính sợ Chúa. Chỉ có hai bà mụ cho cả một dân đông thì khó, nên có lẽ hai bà là người đứng đầu những bà mụ khác.

Pha-ra-ôn này là ai? Kinh Thánh không nói tên ông. "Pha-ra-ôn" là tước hiệu của vua Ê-díp-tô, không phải tên riêng. Các học giả cũng chưa thống nhất cuộc ra đi xảy ra năm nào. Một số người tính theo con số 480 năm trong sách Các Vua () mà đặt vào khoảng thế kỷ 15 trước Chúa Jêsus; nhiều người khác dựa vào tên thành Ram-se mà đặt vào thế kỷ 13. Câu chuyện không cần biết tên ông vua mới hiểu được.

Đoạn này dùng chữ "dân Hê-bơ-rơ". Người Ê-díp-tô gọi dòng dõi Gia-cốp là người Hê-bơ-rơ, còn sách thì gọi họ là dân Y-sơ-ra-ên. Đó là hai cách gọi cùng một dân. "Hê-bơ-rơ" thường là cách người ngoài gọi họ.

Các nhà giải kinh nói gì (4)

Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, cho rằng nói dối là sai trong mọi trường hợp. Vậy sao Chúa lại ban phước cho hai bà mụ? Ông trả lời: Chúa thưởng lòng thương người của họ, không thưởng lời nói dối. Chúa tha cho phần yếu đuối vì lòng tốt ấy. Ông còn để ý rằng phần thưởng của họ là nhà cửa ở đời này. (Chống Nói Dối — Against Lying)

Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Augustine bàn hai bà mụ và Ra-háp trong Against Lying, ý thưởng lòng thương chứ không thưởng lời dối; không nhớ chương

Origen, nhà giải kinh ở Alexandria thế kỷ thứ 3, đọc lệnh giết con trai, để con gái sống như một hình ảnh. Theo ông, Pha-ra-ôn tượng trưng cho kẻ thù của linh hồn. Hắn muốn giết những gì mạnh mẽ, hướng về Chúa trong con người, và để sống những ham muốn xác thịt. (Bài giảng về Xuất Ê-díp-tô Ký — Homilies on Exodus, bài 2)

Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý nam là phần lý trí, nữ là phần xác thịt trong bài giảng 2; chưa chắc cách ông nói

Terence Fretheim, giáo sư Cựu Ước người Mỹ, đọc cả sách Xuất Ê-díp-tô Ký dưới ánh sáng của câu chuyện tạo dựng. Câu 1:7 nghe lại lời ban phước ở Sáng-thế 1:28. Vì thế, theo ông, Pha-ra-ôn không chỉ chống lại một dân, mà đang chống lại công việc tạo dựng của Chúa. (Exodus, Interpretation)

Tin cậy: CaoChưa đối chiếuđọc Xuất Ê-díp-tô Ký theo thần học tạo dựng là luận điểm chính của sách, nói rõ ở phần đoạn 1

Nahum Sarna, học giả Do Thái người Mỹ, gọi việc hai bà mụ không tuân lệnh vua là trường hợp bất tuân dân sự vì lẽ đạo đức sớm nhất được ghi lại: không chống bằng vũ lực, chỉ lặng lẽ từ chối làm điều ác. (Exploring Exodus; Exodus, JPS Torah Commentary)

Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý "bất tuân dân sự sớm nhất được ghi lại"; chưa chắc ở sách nào trong hai sách

Nguyên văn cả đoạn · 22 câu

1Đây là tên các con trai của Y-sơ-ra-ên, mỗi người đều dẫn người nhà mình đi với Gia-cốp đến xứ Ê-díp-tô: 2Ru-bên, Si-mê-ôn, Lê-vi và Giu-đa; 3Y-sa-ca, Sa-bu-lôn và Bên-gia-min; 4Đan, Nép-ta-li, Gát, và A-se. 5Hết thảy những người bởi Gia-cốp sanh ra, được bảy mươi người; Giô-sép đã ở tại xứ Ê-díp-tô. 6Vả, Giô-sép và anh em người cùng mọi kẻ đồng đời đó đều chết hết. 7Con cháu Y-sơ-ra-ên thêm nhiều lạ lùng, nẩy nở ra, và trở nên rất cường thạnh; cả xứ đều đầy dẫy. 8Nhưng bấy giờ tại nước Ê-díp-tô, có một vua mới lên ngôi, chẳng quen biết Giô-sép. 9Vua phán cùng dân mình rằng: Nầy, dân Y-sơ-ra-ên đông và mạnh hơn chúng ta; 10hè! ta hãy dùng chước khôn ngoan đối cùng họ, kẻo họ thêm nhiều lên, một mai nếu có cơn chinh chiến xảy đến, họ sẽ hiệp cùng quân nghịch đánh lại ta, và ra khỏi xứ chăng. 11Vậy, người Ê-díp-tô bèn đặt các kẻ đầu xâu để bắt dân Y-sơ-ra-ên làm xâu khó nhọc; họ xây thành Phi-thom và Ram-se dùng làm kho tàng cho Pha-ra-ôn. 12Nhưng người Ê-díp-tô càng bắt làm khó nhọc chừng nào, dân Y-sơ-ra-ên càng thêm nhiều lên, và tràn ra chừng nấy. Người Ê-díp-tô bèn đem lòng ghen ghét dân Y-sơ-ra-ên, 13bắt làm công việc nhọc nhằn, 14gây cho đời dân ấy nên cay đắng, vì nỗi khổ sở nhồi đất, làm gạch và mọi việc khác ở ngoài đồng. Các công việc nầy người Ê-díp-tô bắt dân Y-sơ-ra-ên làm nhọc nhằn lắm. 15Vua xứ Ê-díp-tô cũng phán cùng các bà mụ của dân Hê-bơ-rơ, một người tên Siếp-ra và một người tên Phu-a, 16mà rằng: Khi các ngươi đi rước thai cho người đàn bà Hê-bơ-rơ, hễ thấy sanh con trai, thì hãy làm cho chết đi; còn con gái, thì hãy để cho sống. 17Nhưng các bà mụ kính sợ Đức Chúa Trời, chẳng làm theo lời vua Ê-díp-tô phán dặn, đều để cho các con trai sống hết. 18Vua xứ Ê-díp-tô bèn đòi những bà mụ mà phán rằng: Sao các ngươi làm như vậy, để cho những con trai sống? 19Các bà mụ tâu rằng: Ấy tại người đàn bà Hê-bơ-rơ chẳng phải như người đàn bà Ê-díp-tô; vì họ mạnh khỏe hơn, đã sanh nở trước khi mụ đến. 20Đức Chúa Trời ban ơn cho những bà mụ; dân sự gia thêm và trở nên đông đúc. 21Ấy vậy, vì bà mụ có lòng kính sợ Đức Chúa Trời, nên Ngài làm cho nhà họ được thạnh vượng. 22Pha-ra-ôn bèn truyền lịnh cho cả dân mình rằng: Phàm con trai của dân Hê-bơ-rơ mới sanh, hãy liệng xuống sông; còn con gái, thì để cho sống.

Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.