Sáng-thế Ký · Đoạn 36
Dòng dõi Ê-sau
Kể lại 43 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Đoạn trước khép lại bằng cảnh Ê-sau và Gia-cốp cùng chôn cha. Trước khi kể tiếp chuyện nhà Gia-cốp, Kinh Thánh dừng lại một đoạn để nói cho xong về người anh. Đoạn này mở đầu: "Đây là dòng dõi của Ê-sau, tức là Ê-đôm vậy" (). Ê-đôm nghĩa là "đỏ", cái tên Ê-sau mang từ ngày bán quyền con trưởng để đổi lấy bát canh đỏ.
Ê-sau cưới ba người vợ: A-đa, người Hê-tít; Ô-hô-li-ba-ma, người Hê-vít; và Bách-mát, con gái Ích-ma-ên. Ba bà sinh cho ông năm con trai khi còn ở xứ Ca-na-an ().
Rồi Ê-sau dọn cả nhà, cả bầy súc vật và của cải sang một xứ khác, xa Gia-cốp. Lý do rất đời thường: hai anh em đều giàu, súc vật đông quá, đất không đủ nuôi cả hai. Ê-sau đến ở trên núi Sê-i-rơ, vùng núi đá đỏ phía nam Biển Chết ().
Kế đó là danh sách con cháu Ê-sau ở Sê-i-rơ: các con trai, rồi các cháu nội. Trong đám cháu có một cái tên đáng nhớ: A-ma-léc, con của Ê-li-pha với người vợ lẽ tên Thim-na (). Các cháu ấy về sau làm trưởng tộc, mỗi người đứng đầu một nhánh ().
Kinh Thánh cũng ghi lại dân ở Sê-i-rơ từ trước khi Ê-sau đến: người Hô-rít, con cháu của một người tên Sê-i-rơ, với các trưởng tộc của họ. Xen giữa danh sách có một chi tiết nhỏ: A-na, khi chăn lừa cho cha ngoài đồng vắng, đã tìm được suối nước nóng (). Thim-na, mẹ của A-ma-léc, là em gái một trưởng tộc Hô-rít (). Ô-hô-li-ba-ma, vợ Ê-sau, cũng là con gái A-na (). Nhà Ê-sau và dân bản xứ đã hòa vào nhau qua hôn nhân.
Rồi đến tám vua cai trị xứ Ê-đôm, "trước khi dân Y-sơ-ra-ên chưa có một vua nào cai trị" (). Lạ một điều: không vua nào là con của vua trước. Mỗi người đến từ một thành khác nhau. Một vua tên Ha-đát từng đánh thắng dân Ma-đi-an ở đồng Mô-áp ().
Đoạn văn kết thúc bằng một danh sách trưởng tộc nữa, kể theo vùng đất họ ở, và một câu chốt: "Tổ phụ của dân Ê-đôm là Ê-sau" ().
Ý nghĩa sâu xa
Ê-đôm là anh em. Khi dân Y-sơ-ra-ên ra khỏi Ai Cập, Chúa dặn họ đừng gây chiến với Ê-đôm, vì Ngài đã ban núi Sê-i-rơ cho Ê-sau làm sản nghiệp (). Luật Môi-se còn nói: "Chớ lấy làm gớm ghiếc người Ê-đôm, vì là anh em mình" (). Đoạn 36 là giấy khai sinh của mối quan hệ ấy.
Anh em mà thù nhau. Dù vậy, lịch sử hai dân rất đắng. Ê-đôm không cho dân Y-sơ-ra-ên đi ngang qua xứ mình (). Về sau, khi Giê-ru-sa-lem thất thủ, Ê-đôm đứng về phía kẻ thù. Cả sách Áp-đia là lời phán xét Ê-đôm vì sự hung bạo với "anh em ngươi là Gia-cốp" (; so ). Mối giận trong bụng mẹ Rê-be-ca kéo dài thành mối thù giữa hai dân tộc.
A-ma-léc. Cái tên nằm lặng lẽ trong danh sách này về sau trở thành kẻ thù đầu tiên tấn công dân Y-sơ-ra-ên trong đồng vắng (). Vua Sau-lơ mất ngôi một phần vì đã tha cho vua A-ma-léc (). Một truyền thống Do Thái xưa kể rằng Thim-na từng muốn gia nhập nhà Áp-ra-ham mà bị từ chối, nên đành làm vợ lẽ trong nhà Ê-sau, và sinh ra A-ma-léc. Câu chuyện ấy không có trong Kinh Thánh, nhưng cho thấy người xưa đã băn khoăn về việc khép cửa trước một người muốn đến với Chúa.
"Ta yêu Gia-cốp, mà ghét Ê-sau". Tiên tri Ma-la-chi viết câu này khi Ê-đôm đã bị tàn phá (), và sứ đồ Phao-lô trích lại (). Chữ "ghét" ở đây là cách nói của người xưa: chọn người này, không chọn người kia. Đoạn 36 cho thấy "không chọn" không có nghĩa là bị bỏ mặc. Ê-sau vẫn được ban phước theo cách của ông. Nhưng phước ấy dừng lại ở đất đai, con cháu, quyền thế. Thư Hê-bơ-rơ nhắc Ê-sau như hình ảnh của người đổi điều đời đời lấy một bữa ăn ().
Người Ê-đôm trong Tân Ước. Ê-đôm về sau được người Hy Lạp gọi là I-đu-mê. Theo sử gia Do Thái Josephus, vua Hê-rốt Lớn, người ra lệnh giết các bé trai ở Bết-lê-hem, có gốc I-đu-mê. Cuộc đối đầu giữa dòng Ê-sau và dòng Gia-cốp như còn vọng lại trong đêm Chúa Jêsus ra đời.
Ê-li-pha người Thê-man. Con trưởng của Ê-sau tên là Ê-li-pha, và cháu ông tên là Thê-man (). Trong sách Gióp, bạn đầu tiên đến an ủi Gióp cũng là "Ê-li-pha người Thê-man" (). Có thể sách Gióp đặt câu chuyện trong vùng đất Ê-đôm, vốn nổi tiếng về người khôn ngoan. Bản dịch Hy Lạp cổ còn thêm một đoạn kết cho sách Gióp, nói Gióp chính là Giô-báp, vua thứ hai của Ê-đôm ().
Lưu ý
Tên các bà vợ không khớp với đoạn trước. Ở các đoạn trước, vợ Ê-sau là Giu-đít, Bách-mát con gái Ê-lôn, và Ma-ha-lát con gái Ích-ma-ên (; ). Ở đây lại là A-đa con gái Ê-lôn, Ô-hô-li-ba-ma, và Bách-mát con gái Ích-ma-ên. Người xưa thường có hơn một tên, và có thể Ê-sau còn nhiều vợ hơn những người được kể. Cũng có người cho rằng hai danh sách đến từ hai nguồn khác nhau. Không có lời giải nào chắc chắn hẳn.
Câu 36:31 cho biết lúc nó được viết. Câu "trước khi dân Y-sơ-ra-ên chưa có một vua nào cai trị" giả định người viết đã biết Y-sơ-ra-ên có vua. Môi-se sống trước thời các vua nhiều trăm năm. Nhiều người hiểu rằng câu này, hoặc cả danh sách, được thêm vào hay cập nhật về sau. Cũng có người đọc nó như một lời tiên tri: Y-sơ-ra-ên sẽ có vua, như Chúa đã hứa (). Danh sách này cũng được chép lại gần như nguyên vẹn trong sách Sử-ký ().
Suối nước nóng hay con la? Chữ Hê-bơ-rơ ở câu 36:24 chỉ xuất hiện một lần trong cả Kinh Thánh, nên không ai biết chắc nghĩa của nó. Bản Truyền Thống dịch là "suối nước sôi", giống nhiều bản dịch hiện đại. Một số bản cũ khác dịch là "con la", và một truyền thống Do Thái hiểu là A-na đã lai giống ra con la đầu tiên.
Đừng bỏ qua những đoạn toàn tên. Người đọc hôm nay dễ lướt qua đoạn này. Nhưng với người xưa, gia phả là bằng chứng rằng lời Chúa phán trên đầu những người cụ thể đã thành sự thật, trong những gia đình có tên có tuổi.
Các nhà giải kinh nói gì (4)
Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, cho rằng Gióp là người thuộc dòng giống Ê-đôm, không phải người Y-sơ-ra-ên. Ông lấy đó làm bằng chứng rằng ngay trong thời Cựu Ước, ngoài dân Y-sơ-ra-ên vẫn có những người thuộc về dân của Chúa. (Thành của Đức Chúa Trời — The City of God, quyển XVIII)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ Augustine nói Gióp là người I-đu-mê ở quyển XVIII, gần cuối quyển; chưa chắc chương và chưa chắc ông có nối với Giô-báp ở 36:33 hay không
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, để ý rằng dòng Ê-sau có trưởng tộc và vua rất sớm, trong khi con cháu Gia-cốp còn là khách lạ, rồi làm nô lệ ở Ai Cập. Theo ông, đây là một thử thách cho đức tin: người được Chúa chọn thấy kẻ khác thịnh vượng trước mình. Nhưng cái vinh hoa chóng đến ấy cũng chóng tàn, còn lời hứa cho Gia-cốp thì đi chậm mà chắc. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 36)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý Ê-sau thịnh vượng sớm là thử thách cho đức tin; chưa chắc ông nói ở câu nào và bằng chữ nào
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, cho rằng dòng dõi Ê-sau được ghi lại để chứng tỏ Chúa giữ lời hứa với Áp-ra-ham và Y-sác rằng Ê-sau cũng sẽ thành một dân. Ông nhận xét rằng người ngoài giao ước thường được phần của mình ở đời này trước, còn phần của người tin Chúa thì để dành về sau. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 36)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc ý lời hứa về Ê-sau được làm trọn; ý phần ở đời này là cách Henry hay nói, chưa chắc ông nói ở đúng đoạn này
Robert Alter, học giả Do Thái người Mỹ, trong bản dịch có chú giải của ông, ghi nhận câu 36:31 cho thấy danh sách vua được viết từ góc nhìn thời Y-sơ-ra-ên đã có vua, và chữ ở câu 36:24 có nghĩa không chắc chắn. (Genesis, bản dịch có chú giải)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếuhai ý này phổ biến ở các bản chú giải hiện đại; không nhớ chắc Alter viết như vậy
Nguyên văn cả đoạn · 43 câu
1Đây là dòng dõi của Ê-sau, tức là Ê-đôm vậy. 2Ê-sau cưới các vợ trong bọn con gái xứ Ca-na-an, là A-đa, con gái Ê-lôn, người Hê-tít; Ô-hô-li-ba-ma, con gái A-na, cháu ngoại của Xi-bê-ôn, người Hê-vít, 3cùng Bách-mát, con gái Ích-ma-ên, và là em gái của Nê-ba-giốt. 4A-đa sanh Ê-li-pha cho Ê-sau; Bách-mát sanh Rê-u-ên; 5còn Ô-hô-li-ba-ma sanh Giê-úc, Gia-lam và Cô-ra. Ấy đó là các con trai của Ê-sau sanh tại xứ Ca-na-an. 6Ê-sau dẫn các vợ, con trai, con gái mình, mọi người nhà, các bầy chiên, lục-súc, và tài vật mình đã gây dựng tại xứ Ca-na-an, dời qua xứ khác, cách xa Gia-cốp, em mình. 7Vả, vì cớ hai anh em của cải nhiều, bầy súc vật đông, xứ đang kiều ngụ không đủ đất dùng nữa, nên ở chung nhau chẳng được. 8Vậy, Ê-sau, tức là Ê-đôm, ở trên núi Sê-i-rơ. 9Đây là dòng dõi Ê-sau, tổ phụ dân Ê-đôm, ở trên núi Sê-i-rơ. 10Đây là tên các con trai Ê-sau: A-đa-vợ người, sanh Ê-li-pha; Bách-mát, cũng vợ người, sanh Rê-u-ên. 11Con trai của Ê-li-pha là Thê-ma, Ô-ma, Xê-phô, Ga-tham và Kê-na. 12Thim-na, vợ lẽ Ê-li-pha, con trai của Ê-sau, sanh A-ma-léc cho người. Đó là cháu của A-đa, vợ Ê-sau. 13Còn đây là con trai của Rê-u-ên: Na-hát, Xê-rách, Sam-ma và Mích-xa. Ấy là các cháu của Bách-mát, cũng vợ Ê-sau. 14Và mấy người nầy là con trai của Ô-hô-li-ba-ma, vợ của Ê-sau, con gái A-na, cháu ngoại Xi-bê-ôn. Nàng sanh cho Ê-sau Giê-úc, Gia-lam, và Cô-ra. 15Đây là các trưởng tộc trong vòng con cháu Ê-sau: Các con trai Ê-li-pha con trưởng nam của Ê-sau, là trưởng tộc Thê-man, trưởng tộc Ô-ma, trưởng tộc Xê-phô, trưởng tộc Kê-na, 16trưởng tộc Cô-ra, trưởng tộc Ga-tham, và trưởng tộc A-ma-léc. Đó là các trưởng tộc do nơi Ê-li-pha sanh tại xứ Ê-đôm, và là các cháu của A-đa. 17Đây là các con trai của Rê-u-ên, con Ê-sau: trưởng tộc Na-hát, trưởng tộc Xê-rách, trưởng tộc Sam-ma, và trưởng tộc Mích-xa. Đó là các trưởng tộc do nơi Rê-u-ên sanh ra tại xứ Ê-đôm, và là các cháu của Bách-mát. 18Đây là các con trai của Ô-hô-li-ba-ma, vợ Ê-sau: trưởng tộc Giê-úc, trưởng tộc Gia-lam, và trưởng tộc Cô-ra. Đó là mấy trưởng tộc do Ô-hô-li-ba-ma, vợ Ê-sau, con gái của A-na, sanh ra. 19Ấy là các con trai của Ê-sau, tức là Ê-đôm, và đó là mấy trưởng tộc của họ. 20Đây là các con trai của Sê-i-rơ, người Hô-rít, thuở xưa ở tại xứ đó: Lô-than, Sô-banh, Xi-bê-ôn, A-na, 21Đi-sôn, Ét-xe, và Đi-san. Đó là mấy con trai của Sê-i-rơ, trưởng tộc dân Hô-rít, ở tại xứ Ê-đôm. 22Các con trai của Lô-than là Hô-ri và Hê-man; còn Thim-na là em gái Lô-than. 23Đây là các con trai của Sô-banh: Anh-van, Ma-na-hát, Ê-banh, Sê-phô, và Ô-nam. 24Đây là các con trai của Xi-bê-ôn: Ai-gia và A-na. Ấy là A-na có tìm đặng suối nước sôi nơi đồng vắng, trong khi chăn lừa cho Xi-bê-ôn, cha nàng. 25Đây là con cái của A-na: Đi-sôn và Ô-hô-li-ba-ma, con gái người. 26Đây là con trai của Đi-sôn: Hem-đan, Ếch-ban, Dít-ran và Kê-ran. 27Đây là con trai của Ét-xe: Binh-han, Xa-van và A-can. 28Đây là con trai của Đi-san: Út-sơ và A-ran. 29Còn đây là các trưởng tộc dân Hô-rít: trưởng tộc Lô-than, trưởng tộc Sô-banh, trưởng tộc Xi-bê-ôn, trưởng tộc A-na, 30trưởng tộc Đi-sôn, trưởng tộc Ét-xe, và trưởng tộc Đi-san. Đó là các trưởng tộc của dân Hô-rít, ở tại xứ Sê-i-rơ. 31Trước khi dân Y-sơ-ra-ên chưa có một vua nào cai trị, thì đây là các vua trị vì xứ Ê-đôm; 32Bê-la, con trai Bê-ô, trì vì xứ Ê-đôm; tên thành người là Đin-ha-ba. 33Vua Bê-la băng, Giô-báp, con trai Xê-rách, người Bốt-ra, lên kế vị. 34Vua Giô-báp băng, Hu-sam, người xứ Thê-man, lên kế vị. 35Vua Hu-sam băng, Ha-đát, con trai Bê-đát, lên kế vị. Ấy là vua nầy đánh thắng dân Ma-đi-an tại đồng Mô-áp; và tên thành người là A-vít. 36Vua Ha-đát băng, Sam-la, người Ma-rê-ca lên kế vị. 37Vua Sam-la băng, Sau-lơ, người Rê-hô-bốt ở trên mé sông, lên kế vị. 38Vua Sau-lơ băng, Ba-anh-Ha-nan, con trai Ạc-bồ, lên kế vị. 39vua Ba-anh-Ha-nan băng, Ha-đa lên kế vị. Tên thành người là Ba-u; vợ người là Mê-hê-ta-bê-ên, con gái của Mát-rết, cháu ngoại Mê-xa-háp. 40Đây là các trưởng tộc do nơi Ê-sau sanh ra, kể theo chi tộc, địa hạt và tên mình: trưởng tộc Thim-na, trưởng tộc Anh-va, trưởng tộc Giê-hết, 41trưởng tộc Ô-hô-li-ba-ma, trưởng tộc Ê-la, trưởng tộc Phi-nôn, 42trưởng tộc Kê-na, trưởng tộc Thê-man, trưởng tộc Mép-xa, 43trưởng tộc Mác-đi-ên và trưởng tộc Y-ram. Đó là các trưởng tộc của Ê-đôm, tùy theo nhà ở trong xứ của họ. Tổ phụ của dân Ê-đôm là Ê-sau.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.