Sáng-thế Ký · Đoạn 47
Gia-cốp ở xứ Gô-sen
Kể lại 31 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Cả nhà Gia-cốp đã đến Ê-díp-tô và dừng lại ở xứ Gô-sen. Giô-sép vào báo tin cho Pha-ra-ôn, rồi chọn năm người anh dẫn vào gặp vua. Pha-ra-ôn hỏi họ làm nghề gì. Họ thưa đúng như Giô-sép đã dặn: "Kẻ tôi tớ bệ hạ là kẻ chăn chiên", từ đời cha ông đã vậy. Họ xin được ở tạm, vì bên Ca-na-an đói quá, súc vật không còn cỏ mà ăn ().
Pha-ra-ôn rộng rãi hơn họ dám xin. Vua bảo Giô-sép cứ cho cha và anh em ở chỗ tốt nhất trong xứ, tức là xứ Gô-sen. Vua còn dặn: trong đám anh em, ai giỏi nghề thì cho coi luôn các bầy súc vật của vua ().
Rồi Giô-sép dẫn cha mình vào. Cảnh này có một điều lạ: người già nghèo từ xứ đói đến xin ở nhờ, đứng trước vua của một nước giàu mạnh, lại là người chúc phước cho vua. Pha-ra-ôn hỏi ông bao nhiêu tuổi. Gia-cốp đáp rằng những năm ông sống "ở đời phiêu lưu" là một trăm ba mươi năm. Ông nói thêm rằng các năm ấy "ngắn-ngủi và lại nhọc nhằn", không bằng tuổi thọ của cha ông. Trước khi lui ra, Gia-cốp lại chúc phước cho Pha-ra-ôn một lần nữa ().
Giô-sép làm theo lệnh vua. Ông cho cha và anh em một vùng đất tốt nhất ở miền Ram-se, và lo lương thực cho cả nhà, đếm theo từng miệng ăn, kể cả các con nhỏ ().
Ngoài vùng Gô-sen yên ổn ấy, nạn đói vẫn đè nặng cả Ê-díp-tô lẫn Ca-na-an. Người ta lấy bạc đến mua lúa, và Giô-sép thu hết bạc ấy vào kho Pha-ra-ôn. Khi bạc hết, dân Ê-díp-tô kéo đến kêu: chẳng lẽ chỉ vì hết tiền mà chúng tôi phải chết trước mặt ông sao? Giô-sép bảo họ đem súc vật đến đổi. Suốt năm đó, ngựa, chiên, bò, lừa của dân lần lượt đổi lấy bánh ().
Sang năm sau, dân lại đến. Họ không còn gì ngoài thân mình và ruộng đất. Chính họ xin Giô-sép mua cả hai, để họ làm tôi cho Pha-ra-ôn, miễn là có giống mà gieo, khỏi chết và ruộng khỏi bỏ hoang. Thế là ruộng đất cả xứ về tay Pha-ra-ôn, chỉ trừ đất của các thầy tế lễ, vì họ đã có phần lương vua cấp. Giô-sép phát giống cho dân, và đặt luật: đến mùa gặt, nộp cho Pha-ra-ôn một phần năm, giữ lại bốn phần cho nhà mình. Dân nói: "Chúa đã cứu mạng chúng tôi". Luật một phần năm ấy còn mãi về sau ().
Trong khi đó, nhà Y-sơ-ra-ên ở Gô-sen làm ăn khấm khá, "sanh sản và thêm lên bội phần" (). Gia-cốp sống ở Ê-díp-tô thêm mười bảy năm nữa, thọ một trăm bốn mươi bảy tuổi ().
Khi thấy mình sắp chết, ông gọi Giô-sép đến và xin con đặt tay dưới đùi mình mà hứa: "xin con đừng chôn cha tại đất Ê-díp-tô". Ông muốn được đem về nằm chung với tổ phụ. Giô-sép đáp: "Con sẽ làm y theo lời cha dặn". Người cha bắt con thề, Giô-sép thề, và Gia-cốp cúi mình lạy ở đầu giường ().
Ý nghĩa sâu xa
Khách lạ trên đất. Thư Hê-bơ-rơ nhìn lại Áp-ra-ham, Y-sác và Gia-cốp, và nói họ đều chết trong đức tin, tự xưng mình là "kẻ khách và bộ hành trên đất" (). Họ đang tìm một quê hương tốt hơn, quê hương ở trên trời (). Lời Gia-cốp nói trước Pha-ra-ôn là một ví dụ sống. Về sau, vua Đa-vít cũng cầu nguyện như vậy (), và sứ đồ Phi-e-rơ gọi các tín hữu là người ở trọ, kẻ đi đường ().
Lời hứa ban phước cho muôn dân. Chúa đã hứa với Áp-ra-ham rằng các dân trên đất sẽ nhờ dòng dõi ông mà được phước (). Ở đây ta thấy lời hứa ấy đi những bước đầu: cháu nội Áp-ra-ham chúc phước cho vua Ê-díp-tô, còn chắt của ông thì nuôi cả thiên hạ qua cơn đói (). Thư Hê-bơ-rơ có một câu soi sáng cảnh này: người bậc cao chúc phước cho kẻ bậc thấp, ấy là điều không cãi được (). Trước mặt Chúa, người cao hơn trong căn phòng ấy là ông già chăn chiên.
Ram-se hôm nay, Ram-se ngày mai. Giô-sép cho nhà Gia-cốp ở "miền Ram-se", vùng đất tốt nhất (). Vài trăm năm sau, cũng chính tên Ram-se ấy hiện lại: con cháu Gia-cốp bị bắt làm xâu, xây thành kho Ram-se cho một Pha-ra-ôn khác (). Đoạn này cũng kể dân Ê-díp-tô tự bán mình làm tôi cho Pha-ra-ôn. Người đọc quen sách Xuất Ê-díp-tô Ký khó mà không rùng mình: một ngày kia, chính Y-sơ-ra-ên sẽ làm tôi trong xứ này, đúng như Chúa đã báo trước cho Áp-ra-ham ().
Đất thuộc về ai? Ở Ê-díp-tô, cuối cùng mọi ruộng đất đều thuộc về vua. Luật Chúa ban cho Y-sơ-ra-ên về sau đi theo hướng ngược lại: đất không được bán đứt, vì "đất thuộc về ta", và con người chỉ là khách ngụ trên đất của Chúa (). Cứ mỗi năm mươi năm, ruộng đất phải trả về cho gia đình chủ cũ (). Luật ấy nhằm giữ cho đất đai không dồn hết vào tay một vài người.
Bánh không cần tiền. Ở Ê-díp-tô, muốn có bánh thì phải trả: trước là bạc, rồi súc vật, rồi ruộng đất, sau cùng là chính thân mình. Tiên tri Ê-sai về sau loan báo một lời mời khác hẳn: người không có tiền bạc cũng hãy đến mà mua, "không cần tiền, không đòi giá" (). Chúa Jêsus nói Ngài là bánh của sự sống, ai đến với Ngài sẽ chẳng hề đói (). Bánh ấy không mua bằng bạc hay bằng ruộng đất; con người đến tay không, và nhận lấy.
Lạy nơi đầu giường. Thư Hê-bơ-rơ nhắc lại phút cuối đời Gia-cốp như một hành động đức tin: ông "nương trên gậy mình mà lạy" (). Một ông già sắp chết, sống nhờ trên đất người, vẫn cúi đầu thờ phượng Chúa, Đấng đã hứa cho ông một xứ mà đến lúc chết ông vẫn chưa được ở.
Lưu ý
Giô-sép có làm đúng không? Đây là chỗ người đọc chia làm hai. Một bên khen Giô-sép: nhờ ông mà cả một dân sống sót qua bảy năm đói; chính dân cảm ơn ông (); và thuế một phần năm có lẽ còn nhẹ so với thời ấy. Nhiều người cho biết ở các xứ lân cận thời cổ, người làm ruộng thuê thường phải nộp từ một phần ba đến một nửa hoa lợi. Một bên khác thấy lo: Giô-sép dùng nạn đói để gom hết của cải và đất đai về một tay vua, và một dân tự do thành tôi mọi. Kinh Thánh kể mà không khen cũng không chê. Đọc cả câu chuyện, ta có quyền vừa biết ơn Giô-sép, vừa thấy điều đáng ngại trong cách quyền lực lớn lên.
"Tôi mọi" ở đây không giống cảnh nô lệ bị mua bán. Dân Ê-díp-tô vẫn ở trên ruộng của mình, vẫn cày cấy, vẫn giữ bốn phần năm hoa lợi cho gia đình. Họ giống người làm ruộng thuê cho vua hơn là người bị xiềng xích đem bán. Dù vậy, họ đã mất ruộng đất và mất quyền tự do, và chữ "tôi mọi" là chữ chính họ dùng.
Một trăm ba mươi năm mà "ngắn-ngủi". Gia-cốp so mình với ông nội Áp-ra-ham, thọ một trăm bảy mươi lăm tuổi, và cha là Y-sác, thọ một trăm tám mươi tuổi (; ). Nhưng chữ "nhọc nhằn" mới là chỗ nặng nhất. Đời ông đầy chạy trốn, lừa và bị lừa, mất vợ yêu, tưởng mất con. Ông không nói dối vua để tỏ ra mình được Chúa ban phước.
Ai bảo "Con hãy thề đi"? Trong Bản Truyền Thống, câu 47:31 ghi "Giô-sép nói: Con hãy thề đi". Theo mạch chuyện, người nói phải là Gia-cốp, vì người cha mới là người bắt con thề. Bản Hê-bơ-rơ chỉ ghi "người nói", không có tên ai. Việc đặt tay dưới đùi để thề là một tập tục xưa, Áp-ra-ham cũng đã bảo đầy tớ làm như vậy ().
Đầu giường hay đầu gậy? Sáng-thế Ký nói Gia-cốp lạy "nơi đầu giường", còn thư Hê-bơ-rơ nói ông "nương trên gậy". Chữ Hê-bơ-rơ xưa chỉ viết phụ âm, không viết nguyên âm. Hai chữ "giường" và "gậy" viết bằng cùng ba phụ âm, chỉ khác nhau khi đọc lên. Bản dịch tiếng Hy Lạp thời xưa đọc là "gậy", và thư Hê-bơ-rơ theo bản ấy. Hai cách đọc đều tả một ông già yếu, gượng dậy để thờ phượng.
Các nhà giải kinh nói gì (5)
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, dừng lại ở chữ "phiêu lưu" Gia-cốp dùng khi trả lời Pha-ra-ôn. Theo ông, Gia-cốp xem cả đời mình là đời của một người khách, và đó là cách mọi người tin Chúa nên nhìn đời mình. Ông nối lời này với thư Hê-bơ-rơ, nơi các tổ phụ được khen vì tự nhận mình là khách lạ trên đất. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 47 câu 9)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Calvin bàn chữ "phiêu lưu" ở 47:9 và nối với Hê-bơ-rơ 11; chưa chắc cách ông diễn đạt
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, để ý rằng ông già chăn chiên lại là người chúc phước cho vua. Ông nhắc câu trong thư Hê-bơ-rơ: kẻ bậc thấp được người bậc cao chúc phước. Xét theo đời này thì Pha-ra-ôn lớn hơn, nhưng xét theo Chúa thì Gia-cốp lớn hơn. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 47)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ Henry dẫn Hê-bơ-rơ 7:7 ở chỗ này; chưa chắc cách ông nói
Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, đọc câu 47:31 theo bản La-tinh của ông, vốn dịch từ bản Hy Lạp nên có chữ "gậy". Ông bàn xem Gia-cốp lạy trên đầu gậy của ai, và thấy ở cây gậy ấy hình bóng của vương quyền Đấng Christ. (Câu hỏi về bảy sách đầu — Questions on the Heptateuch, quyển I)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếunhớ mang máng Augustine bàn chữ "gậy" ở 47:31 trong Quaestiones in Heptateuchum; không chắc vị trí và không chắc ông giải nghĩa thế nào
Leon Kass, học giả Do Thái người Mỹ, đọc chính sách của Giô-sép bằng con mắt nghi ngại. Theo ông, Giô-sép đã thành một người Ê-díp-tô thực thụ, một quan chức giỏi phục vụ quyền lực của Pha-ra-ôn. Việc ông biến cả dân Ê-díp-tô thành tôi mọi của vua đã dọn sẵn đường cho cảnh chính dòng dõi Gia-cốp về sau bị bắt làm tôi. (The Beginning of Wisdom: Reading Genesis, 2003)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Kass đọc Giô-sép như người đã bị Ê-díp-tô hóa và phê phán chính sách đất đai; chưa chắc chỗ ông nối với cảnh nô lệ sau này
Walter Brueggemann, giáo sư Cựu Ước người Mỹ, xem đoạn 47 là bài học về một nền kinh tế sống bằng nỗi sợ thiếu thốn. Pha-ra-ôn mơ thấy đói kém, nên lo gom hết vào kho. Ai nắm lương thực thì nắm luôn con người, và nông dân từng bước mất tiền, mất súc vật, mất đất, rồi mất tự do. Theo ông, sách Xuất Ê-díp-tô Ký là câu chuyện Chúa phá vỡ chính hệ thống ấy. (Journey to the Common Good, 2010)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc ý chính về độc quyền lương thực của Pha-ra-ôn trong chương đầu sách này; sách không phải bộ Genesis của ông
Nguyên văn cả đoạn · 31 câu
1Giô-sép đến tâu mọi điều đó cho Pha-ra-ôn hay, và nói rằng: Cha và anh em tôi đã ở xứ Ca-na-an đến, có đem theo chiên, bò, cùng các tài vật của mình. Hiện bây giờ đang ở trong xứ Gô-sen. 2Người bèn đưa năm người trong bọn anh em mình vào yết kiến Pha-ra-ôn. 3Pha-ra-ôn hỏi: Các ngươi làm nghề chi? Tâu rằng: Kẻ tôi tớ bệ hạ là kẻ chăn chiên, như tổ phụ chúng tôi khi trước. 4Rồi lại tâu rằng: Ấy đặng kiều ngụ trong xứ mà kẻ tôi tớ bệ hạ đã đến; vì xứ Ca-na-an đói kém lớn lắm, không còn đồng cỏ chi hết cho bầy súc vật ăn. Vậy, xin phép cho kẻ tôi tớ bệ hạ ngụ tại xứ Gô-sen. 5Pha-ra-ôn phán cùng Giô-sép như vầy: Cha và anh em ngươi đã đến cùng ngươi; 6vậy, xứ Ê-díp-tô sẵn dành cho ngươi; hãy cho cha và anh em ở chốn nào tốt hơn hết trong xứ; hãy cho ở tại xứ Gô-sen vậy. Và nếu trong các người đó, ngươi biết ai giỏi, hãy đặt họ chăn các bầy súc vật của ta. 7Đoạn, Giô-sép dẫn Gia-cốp, cha mình, đến yết-kiến Pha-ra-ôn. Gia-cốp chúc phước cho Pha-ra-ôn. 8Pha-ra-ôn hỏi Gia-cốp rằng: Ngươi hưởng thọ được bao nhiêu tuổi? 9Gia-cốp tâu rằng: Những năm tôi sống ở đời phiêu lưu hết thảy là một trăm ba mươi năm; các năm của đời tôi lấy làm ngắn-ngủi và lại nhọc nhằn, chẳng bằng những năm bình sanh của tổ phụ tôi khi người ở phiêu lưu đó. 10Gia-cốp chúc phước cho Pha-ra-ôn một lần nữa, rồi lui ra khỏi mặt người. 11Vậy, Giô-sép vâng mạng Pha-ra-ôn, định chỗ ở cho cha và anh em mình, cho họ một sở đất tốt nhất trong xứ Ê-díp-tô làm sản nghiệp, tại miền Ram-se. 12Giô-sép, tùy theo số người, cấp lương thực cho cha, anh em và cả nhà cha mình. 13Vả, sự đói kém lớn lắm, nên trong khắp xứ chẳng còn lương thực nữa; xứ Ê-díp-tô và xứ Ca-na-an đều bị hao mòn vì ách đói kém đó. 14Giô-sép thâu hết bạc tiền trong xứ Ê-díp-tô và xứ Ca-na-an, tức giá tiền của muôn dân mua lúa; rồi chứa bạc đó vào kho Pha-ra-ôn. 15Khi bạc tiền trong xứ Ê-díp-tô và xứ Ca-na-an đã hết, thì tất cả dân Ê-díp-tô đều đến cùng Giô-sép mà kêu rằng: Xin cho chúng tôi lương thực; lẽ nào vì cớ hết tiền mà chúng tôi phải chết trước mặt chúa sao? 16Giô-sép đáp rằng: Nếu hết bạc tiền rồi, hãy giao súc vật các ngươi cho ta, ta sẽ phát lương thực đổi lại. 17Đoạn, dân chúng bèn dẫn súc vật lại cho Giô-sép; Giô-sép phát lương thực đổi lấy ngựa, bầy chiên, bầy bò, và lừa. Năm đó, người thâu các bầy súc vật của họ mà đổi thế lương thực cho. 18Mãn năm rồi, năm sau dân chúng lại đến kêu cùng người rằng: Chúng tôi không dấu chi chúa: tiền bạc sạch trơn, bầy súc vật đã giao cho chúa; bây giờ chỉ sẵn dành cho chúa bản thân và đất ruộng. 19Lẽ nào chúng tôi và đất ruộng phải hao mòn trước mặt chúa sao? Hãy mua đổi lấy lương thực chúng tôi và đất ruộng luôn đi. Vậy, chúng tôi cùng đất ruộng sẽ làm tôi mọi cho Pha-ra-ôn. Hãy cho giống chi đặng gieo, hầu cho chúng tôi sống khỏi chết, và đất không phải bỏ hoang. 20Giô-sép bèn mua hết thảy ruộng đất trong xứ Ê-díp-tô cho Pha-ra-ôn; vì sự đói kém thúc giục nên mọi người Ê-díp-tô đều đem bán ruộng mình; vậy, ruộng đất đều thuộc về Pha-ra-ôn. 21Còn dân chúng, từ đầu nầy đến đầu kia, người đều dời về ở trong các thành. 22Song ruộng đất của những thầy cả thì Giô-sép không mua đến, vì những thầy cả có lãnh một phần lương của Pha-ra-ôn đã định; vậy, họ ăn phần lương thực của Pha-ra-ôn đã cấp cho. Thế cho nên những thầy cả chẳng đem bán đất của mình. 23Giô-sép nói cùng dân chúng rằng: Nầy, ta đã mua các ngươi và ruộng đất cho Pha-ra-ôn; đây, hột giống cho các ngươi đặng gieo mạ trong ruộng đó. 24Đến mùa gặt, phải nộp cho Pha-ra-ôn một phần năm, còn bốn phần kia để cho các ngươi làm giống gieo mạ, dùng lương thực cho mình, cho người nhà cùng cho các con nhỏ mình. 25Dân chúng nói rằng: Chúa đã cứu mạng chúng tôi! Cầu xin cho chúng tôi được nhờ ơn trước mặt chúa, thì sẽ làm tôi mọi cho Pha-ra-ôn. 26Về việc đó, Giô-sép bèn định một luật, cho đến ngày nay hãy còn, buộc đất Ê-díp-tô phải nộp thuế cho Pha-ra-ôn một phần năm hoa lợi mình. Chỉ đất ruộng của những thầy cả chẳng thuộc về Pha-ra-ôn. 27Vậy, Y-sơ-ra-ên trú ngụ tại miền Gô-sen thuộc về xứ Ê-díp-tô, gây được cơ nghiệp tại đó, sanh sản và thêm lên bội phần. 28Gia-cốp kiều ngụ trong xứ Ê-díp-tô được mười bảy năm, hưởng thọ được một trăm bốn mươi bảy tuổi. 29Khi ngày gần chết, Y-sơ-ra-ên gọi Giô-sép, con trai mình, mà nói rằng: Nếu cha được nhờ ơn trước mặt con, xin hãy để tay lên đùi cha cậy hết lòng nhân từ và thành thực ở cùng cha, xin con đừng chôn cha tại đất Ê-díp-tô. 30Khi cha an-giấc cùng tổ phụ rồi, hãy đem cha ra khỏi Ê-díp-tô; chôn chung cùng mồ mả của người. Giô-sép thưa rằng: Con sẽ làm y theo lời cha dặn. 31Giô-sép nói: Con hãy thề đi. Giô-sép bèn thề. Đoạn, Y-sơ-ra-ên quì lạy nơi đầu giường mình.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.