Sáng-thế Ký · Đoạn 12
Lời gọi Áp-ram
Kể lại 20 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Cuối đoạn trước, gia đình Tha-rê đang dừng chân ở Cha-ran, và Sa-rai không có con. Câu chuyện bây giờ chỉ theo một người. Chúa phán với Áp-ram: "Ngươi hãy ra khỏi quê hương, vòng bà con và nhà cha ngươi, mà đi đến xứ ta sẽ chỉ cho" (). Ngài không nói xứ ấy ở đâu. Ngài chỉ nói: cứ đi, rồi ta sẽ chỉ.
Kèm theo lời gọi là một chuỗi lời hứa. Chúa sẽ làm cho Áp-ram thành một dân lớn, ban phước cho ông, làm cho tên ông nổi tiếng, và ông sẽ thành một nguồn phước. Ai chúc phước ông thì được phước, ai rủa sả ông thì bị rủa. Và lời hứa lớn nhất: "các chi tộc nơi thế gian sẽ nhờ ngươi mà được phước" (). Một ông già không con được hứa sẽ thành một dân lớn, và cả thế gian sẽ được phước qua ông.
Áp-ram đi, "theo như lời Đức Giê-hô-va đã phán dạy". Lúc ấy ông bảy mươi lăm tuổi. Ông dẫn theo Sa-rai, cháu là Lót, cùng tài sản và các đầy tớ, đi xuống xứ Ca-na-an ().
Đến Si-chem, ở giữa xứ, ông dừng bên cây dẻ bộp của Mô-rê. Kinh Thánh ghi một chi tiết nhỏ: lúc ấy dân Ca-na-an đang ở trong xứ. Đất được hứa không phải là đất trống. Chúa hiện ra và phán: "Ta sẽ ban cho dòng dõi ngươi đất nầy!" Áp-ram lập một bàn thờ ở đó (). Rồi ông đi tiếp về phía Bê-tên, dựng lều, lập thêm một bàn thờ nữa và cầu khẩn danh Chúa. Từ đó ông cứ vừa đi vừa đóng trại, dần xuống miền nam ().
Rồi xứ bị đói lớn. Áp-ram bỏ đất hứa, xuống Ê-díp-tô kiếm ăn (). Gần tới nơi, ông sợ. Sa-rai đẹp, mà người Ê-díp-tô thấy nàng thì sẽ giết chồng để lấy vợ. Ông bảo vợ hãy xưng là em gái ông, để ông được đối xử tử tế và giữ được mạng mình ().
Mọi việc xảy ra đúng như ông sợ, mà còn tệ hơn. Các quan của Pha-ra-ôn thấy Sa-rai, khen nàng trước mặt vua, và nàng bị đưa vào cung. Vì nàng, Pha-ra-ôn đối đãi Áp-ram rất hậu: cho ông chiên, bò, lừa, lạc đà, tôi trai và tớ gái (). Người được Chúa hứa ban phước giờ giàu lên nhờ bán đứng vợ mình.
Nhưng Chúa ra tay. Ngài giáng tai họa lớn trên Pha-ra-ôn và cả nhà vua, vì cớ Sa-rai. Pha-ra-ôn gọi Áp-ram đến và trách: "Ngươi đã làm chi cho ta vậy? Sao không tâu với ta rằng là vợ ngươi?" Vua trả vợ lại cho ông, rồi cho quân lính đưa vợ chồng ông cùng hết thảy tài vật ra khỏi xứ (). Một vua ngoại bang lại là người nói lời ngay thẳng, còn người của Chúa thì chẳng còn gì để đáp.
Ý nghĩa sâu xa
Lời đáp cho Ba-bên. Ở Ba-bên, con người nói "ta hãy lo làm cho rạng danh", và bị tản lạc (). Ở đây, Chúa nói "ta sẽ… làm nổi danh ngươi", và qua một người, mọi chi tộc tản lạc ấy sẽ được phước (). Từ đoạn 3 đến đoạn 9, chữ "rủa sả" cứ lặp đi lặp lại (; ; ). Nay chữ "phước" bắt đầu thay chỗ nó.
Tin Lành được báo trước cho Áp-ra-ham. Sứ đồ Phao-lô đọc câu 12:3 và nói rằng Kinh Thánh đã rao Tin Lành trước cho Áp-ra-ham: "Các dân sẽ nhờ ngươi mà được phước" (). Theo Phao-lô, phước ấy đến với muôn dân qua dòng dõi của Áp-ra-ham, là Đấng Christ (). Sách Ma-thi-ơ mở đầu bằng câu Chúa Jêsus là con cháu Áp-ra-ham ().
Đi mà không biết mình đi đâu. Thư Hê-bơ-rơ nhắc lại đúng cảnh này: bởi đức tin, Áp-ra-ham vâng lời, "đi mà không biết mình đi đâu" (). Ông là mẫu mực của người tin Chúa, vì ông đặt tương lai mình vào lời Chúa hứa, chứ không vào điều mắt mình thấy.
Một cuộc xuất hành thu nhỏ. Hãy so chuyện Áp-ram với chuyện dân Y-sơ-ra-ên nhiều thế kỷ sau. Đói kém đẩy họ xuống Ê-díp-tô. Pha-ra-ôn giữ họ lại. Chúa giáng tai vạ trên Pha-ra-ôn. Rồi họ ra khỏi Ê-díp-tô, mang theo nhiều của cải (; ). Chuyện của tổ phụ như báo trước chuyện của con cháu.
Chuyện lặp lại. Áp-ra-ham còn làm lại đúng việc này một lần nữa với vua Ghê-ra (), và về sau, con ông là Y-sác cũng nói vợ mình là em gái (). Sáng-thế Ký cho thấy cha mẹ hay truyền cho con không chỉ đức tin, mà cả những nỗi sợ và những thói quen xấu.
Lưu ý
Áp-ram nói dối nửa vời. Ở đoạn 20, Áp-ra-ham cho biết Sa-rai thật là em cùng cha khác mẹ của ông (). Vì vậy, có người nói ông không hoàn toàn nói dối. Nhưng nói một nửa sự thật để người ta hiểu sai thì vẫn là lừa dối. Chính Pha-ra-ôn đã trách ông, và Kinh Thánh không bênh ông.
Sa-rai là nạn nhân. Câu chuyện không cho ta nghe Sa-rai nói một lời nào. Nàng bị chồng đem ra che thân, rồi bị đưa vào cung vua. Đọc đoạn này, đừng chỉ khen Áp-ram khôn ngoan hay trách Pha-ra-ôn ham sắc. Người chịu thiệt nhất là Sa-rai, và Chúa đứng về phía nàng.
Pha-ra-ôn có tội gì mà bị phạt? Pha-ra-ôn không biết Sa-rai có chồng. Nhiều người thấy bất công khi tai họa giáng trên nhà vua. Có hai cách hiểu chính. Một là tai họa ở đây như một lời cảnh báo để vua nhận ra sự thật và trả Sa-rai lại, chứ không nhằm hủy diệt. Hai là việc vua tùy tiện lấy phụ nữ đẹp vào cung đã là điều sai, dù vua không biết nàng có chồng. Kinh Thánh không giải thích thêm.
Áp-ram có sai khi xuống Ê-díp-tô không? Kinh Thánh không nói Chúa bảo ông đi, cũng không nói Chúa cấm. Có nhà giải kinh xem việc rời đất hứa là bước đầu của sai lầm. Có người cho rằng đi tìm thức ăn khi đói là chuyện bình thường, chỉ việc nói dối mới là lỗi. Câu chuyện để ngỏ câu hỏi ấy.
Lời hứa về đất không bỏ qua người đang sống ở đó. Câu "dân Ca-na-an ở tại xứ" cho thấy người viết biết rõ đất này đã có chủ (). Về sau, Chúa sẽ nói rằng dòng dõi Áp-ram phải đợi nhiều đời mới nhận đất, vì tội của dân A-mô-rít "chưa được đầy dẫy" ().
Các nhà giải kinh nói gì (6)
Gerhard von Rad, học giả Cựu Ước người Đức, xem 12:1–3 là bản lề của cả sách Sáng-thế Ký. Từ đoạn 1 đến đoạn 11, tội lỗi lan ra và Chúa phạt, mà câu chuyện vẫn chưa trả lời: rồi Chúa sẽ làm gì với muôn dân? Lời gọi Áp-ram là câu trả lời. Chúa chọn một người, nhưng mục đích là phước cho mọi chi tộc trên đất. (Genesis, Old Testament Library, phần đoạn 12)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuý 12:1–3 là lời đáp cho lịch sử thời nguyên thủy là luận điểm nổi tiếng của von Rad, được trích rộng rãi
Gordon Wenham, học giả Cựu Ước người Anh, đếm thấy chữ "phước" xuất hiện năm lần trong 12:1–3. Ông cho rằng đó là đối trọng có chủ ý với những lời rủa sả lặp lại trong các đoạn trước. (Genesis 1–15, Word Biblical Commentary)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý năm lần "phước" đối với năm lần "rủa"; không chắc Wenham là người nêu đầu tiên hay chỉ nhắc lại
Augustine, giám mục ở Bắc Phi thế kỷ 4–5, bênh vực Áp-ram. Theo ông, Áp-ram không nói dối, vì Sa-rai thật là em gái ông. Ông chỉ giấu bớt một phần sự thật. Ông vừa tin Chúa sẽ giữ vợ mình, vừa làm hết phần mình có thể làm, để khỏi thử thách Chúa. (Thành của Đức Chúa Trời — The City of God, quyển XVI, chương 19)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuý "giấu sự thật chứ không nói dối" ở XVI.19, được trích nhiều
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, không bênh Áp-ram như vậy. Ông cho rằng Áp-ram đã sai khi đem sự trong sạch của vợ ra đánh đổi lấy mạng mình. Theo ông, Chúa để cho người đầy đức tin như Áp-ram vấp ngã, để ta biết đức tin của các thánh cũng có lúc yếu, và họ được giữ lại là nhờ ơn Chúa. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 12)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Calvin không hoàn toàn bào chữa Áp-ram ở đây; chưa chắc cách ông nói và mức ông trách
Walter Brueggemann, học giả Cựu Ước người Mỹ, nhấn mạnh câu 11:30 ngay trước lời gọi: Sa-rai son sẻ. Theo ông, sự son sẻ là hình ảnh của một loài người không còn tương lai. Lời gọi Áp-ram là lời Chúa phán vào chính chỗ không còn hy vọng ấy, và tạo ra một tương lai từ chỗ không có gì. (Genesis, Interpretation)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Brueggemann xem 11:30 son sẻ là bối cảnh then chốt của lời gọi; chưa chắc cách ông nói
Nahum Sarna, học giả Do Thái người Mỹ, bàn câu 12:3. Cụm "sẽ nhờ ngươi mà được phước" cũng có thể dịch là "sẽ lấy tên ngươi mà chúc phước cho nhau": người ta sẽ chúc nhau "cầu cho anh được phước như Áp-ram". Theo cách hiểu ấy, Áp-ram trở thành mẫu mực của người được phước. (Genesis, JPS Torah Commentary)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Sarna và bản JPS bàn hai cách dịch câu 12:3; chưa chắc ông nghiêng về cách nào
Nguyên văn cả đoạn · 20 câu
1Vả, Đức Giê-hô-va có phán cùng Áp-ram rằng: Ngươi hãy ra khỏi quê hương, vòng bà con và nhà cha ngươi, mà đi đến xứ ta sẽ chỉ cho. 2Ta sẽ làm cho ngươi nên một dân lớn; ta sẽ ban phước cho ngươi, cùng làm nổi danh ngươi, và ngươi sẽ thành một nguồn phước. 3Ta sẽ ban phước cho người nào chúc phước ngươi, rủa sả kẻ nào rủa sả ngươi; và các chi tộc nơi thế gian sẽ nhờ ngươi mà được phước. 4Rồi Áp-ram đi, theo như lời Đức Giê-hô-va đã phán dạy; Lót đồng đi với người. Khi Áp-ram ra khỏi Cha-ran, tuổi người được bảy mươi lăm. 5Áp-ram dẫn Sa-rai, vợ mình, Lót, cháu mình, cả gia tài đã thâu góp, và các đầy tớ đã được tại Cha-ran, từ đó ra, để đi đến xứ Ca-na-an; rồi, chúng đều đến xứ Ca-na-an. 6Áp-ram trải qua xứ nầy, đến cây dẻ bộp của Mô-rê, tại Si-chem. Vả, lúc đó, dân Ca-na-an ở tại xứ. 7Đức Giê-hô-va hiện ra cùng Áp-ram mà phán rằng: Ta sẽ ban cho dòng dõi ngươi đất nầy! Rồi tại đó Áp-ram lập một bàn thờ cho Đức Giê-hô-va, là Đấng đã hiện đến cùng người. 8Từ đó, người đi qua núi ở về phía đông Bê-tên, rồi đóng trại; phía tây có Bê-tên, phía đông có A-hi. Đoạn, người lập tại đó một bàn thờ cho Đức Giê-hô-va và cầu khẩn danh Ngài. 9Kế sau, Áp-ram vừa đi vừa đóng trại lần lần đến Nam phương. 10Bấy giờ, trong xứ bị cơn đói kém; sự đói kém ấy lớn, nên Áp-ram xuống xứ Ê-díp-tô mà kiều ngụ. 11Khi hầu vào đất Ê-díp-tô, Áp-ram bèn nói cùng Sa-rai, vợ mình, rằng: Nầy, ta biết ngươi là một người đàn bà đẹp. 12Gặp khi nào dân Ê-díp-tô thấy ngươi, họ sẽ nói rằng: Ấy là vợ hắn đó; họ sẽ giết ta, nhưng để cho ngươi sống. 13Ta xin hãy xưng ngươi là em gái ta, hầu cho sẽ vì ngươi mà ta được trọng đãi và giữ toàn mạng ta. 14Áp-ram vừa đến xứ Ê-díp-tô, dân Ê-díp-tô nhìn thấy người đàn bà đó đẹp lắm. 15Các triều thần của Pha-ra-ôn cũng thấy người và trằm trồ trước mặt vua; đoạn người đàn bà bị dẫn vào cung Pha-ra-ôn. 16Vì cớ người, nên Pha-ra-ôn hậu đãi Áp-ram, và Áp-ram được nhiều chiên, bò, lừa đực, lừa cái, lạc đà, tôi trai và tớ gái. 17Song vì Sa-rai, vợ Áp-ram, nên Đức Giê-hô-va hành phạt Pha-ra-ôn cùng nhà người bị tai họa lớn. 18Pha-ra-ôn bèn đòi Áp-ram hỏi rằng: Ngươi đã làm chi cho ta vậy? Sao không tâu với ta rằng là vợ ngươi? 19Sao đã nói rằng: người đó là em gái tôi? nên nỗi ta đã lấy nàng làm vợ. Bây giờ, vợ ngươi đây; hãy nhận lấy và đi đi. 20Đoạn, Pha-ra-ôn hạ lịnh cho quan quân đưa vợ chồng Áp-ram cùng hết thảy tài vật của người đi.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.