Sáng-thế Ký · Đoạn 14
Áp-ram cứu Lót và gặp Mên-chi-xê-đéc
Kể lại 24 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Ở miền đông có bốn vua liên minh với nhau, đứng đầu là Kết-rô-Lao-me, vua Ê-lam. Năm vua của vùng đồng bằng, trong đó có vua Sô-đôm và vua Gô-mô-rơ, đã phải nộp cống cho Kết-rô-Lao-me mười hai năm. Đến năm thứ mười ba, họ nổi lên chống lại ().
Năm sau, bốn vua kéo quân sang. Họ đánh một vòng dài qua nhiều dân, từ phía đông sông Giô-đanh xuống tận miền nam, rồi quay lên vùng đồng bằng. Năm vua ra dàn trận ở trũng Si-điêm, "bốn vị đang địch cùng năm" ().
Năm vua thua to. Trũng ấy đầy hố nhựa chai; vua Sô-đôm và vua Gô-mô-rơ chạy trốn, sa xuống hố, kẻ khác chạy lên núi. Quân thắng trận cướp hết của cải và lương thực của Sô-đôm. Họ bắt luôn Lót, cháu Áp-ram, đang ở Sô-đôm, cùng tất cả gia tài ông (). Lót đã chọn sống gần Sô-đôm vì đất tốt; giờ ông bị cuốn vào số phận của thành ấy.
Có người chạy thoát, đến báo tin cho Áp-ram, lúc ấy đang ở gần những cây dẻ bộp của Mam-rê. Nghe cháu bị bắt, Áp-ram tập hợp ba trăm mười tám gia nhân đã được luyện tập, đều là người sinh ra trong nhà ông, rồi đuổi theo giặc lên tận miền bắc, đến Đan ().
Ban đêm, Áp-ram chia người ra, đánh úp quân giặc và đuổi theo đến tận phía bắc Đa-mách. Ông lấy lại hết của cải, đem Lót cùng gia tài, đàn bà và dân chúng trở về ().
Trên đường về, có hai vua ra đón. Vua Sô-đôm ra gặp ông ở trũng Vua. Và một người lạ xuất hiện: Mên-chi-xê-đéc, vua Sa-lem, cũng là thầy tế lễ của "Đức Chúa Trời Chí cao". Ông đem bánh và rượu ra, rồi chúc phước cho Áp-ram nhân danh Đấng dựng nên trời và đất. Áp-ram dâng cho ông một phần mười của mọi chiến lợi phẩm ().
Vua Sô-đôm thì đề nghị một cuộc mua bán: "Hãy giao người cho ta, còn của cải, thì ngươi thâu lấy". Áp-ram từ chối. Ông đã thề trước mặt Chúa rằng sẽ không lấy của vua Sô-đôm dù chỉ "một sợi chỉ, hay là một sợi dây giày", để vua không thể nói mình đã làm cho Áp-ram giàu. Ông chỉ nhận phần lương thực người trẻ đã ăn, và để các bạn đồng minh lấy phần của họ ().
Ý nghĩa sâu xa
Một thầy tế lễ "đời đời". Mên-chi-xê-đéc xuất hiện rồi biến mất, không có gia phả, không ai biết từ đâu đến. Thi-thiên 110 nói về một vua tương lai: "Ngươi là thầy tế lễ đời đời, Tùy theo ban Mên-chi-xê-đéc" (). Thư Hê-bơ-rơ nói người ấy chính là Chúa Jêsus.
Vua công bình, vua bình an. Thư Hê-bơ-rơ giải nghĩa tên Mên-chi-xê-đéc là "vua sự công bình", và Sa-lem là "bình an". Vì Kinh Thánh không ghi ngày sinh ngày mất của ông, tác giả nói ông "giống Con Đức Chúa Trời" ().
Người lớn hơn Áp-ra-ham. Thư Hê-bơ-rơ lập luận: Áp-ra-ham, tổ tiên của dân Chúa, đã dâng một phần mười cho Mên-chi-xê-đéc, và "người bực cao chúc phước cho kẻ bực thấp" (). Vậy chức tế lễ của Mên-chi-xê-đéc, và của Chúa Jêsus, cao hơn chức tế lễ của dòng Lê-vi ra từ Áp-ra-ham.
Bánh và rượu. Nhiều người đọc đã thấy nơi bánh và rượu của Mên-chi-xê-đéc một hình bóng của Bữa Tiệc Thánh, khi Chúa Jêsus lấy bánh và chén mà ban cho môn đồ (). Kinh Thánh không tự nối hai chuyện này; đó là cách đọc của nhiều thế hệ Cơ Đốc nhân.
Lời hứa đã bắt đầu. Chúa đã hứa với Áp-ram: Ta sẽ ban phước cho người nào chúc phước ngươi (). Mên-chi-xê-đéc là người ngoại đầu tiên chúc phước cho Áp-ram, và chính ông cũng được phước khi gặp ông.
Lưu ý
Mên-chi-xê-đéc là ai? Kinh Thánh không nói. Có người Do Thái xưa cho ông là Sem, con của Nô-ê. Có người Cơ Đốc nghĩ ông là chính Chúa Jêsus hiện ra trước khi giáng sinh. Phần đông các nhà giải kinh hiểu ông là một vua thật ở thành Sa-lem, một người ngoài dòng Áp-ram mà vẫn thờ Đức Chúa Trời thật. Câu "không cha, không mẹ" trong thư Hê-bơ-rơ nói về cách Kinh Thánh kể ông, không có gia phả, chứ không nói ông thật sự không có cha mẹ.
Sa-lem là đâu? Thi-thiên 76 dùng chữ Sa-lem để gọi Giê-ru-sa-lem, và phần lớn người đọc hiểu Sa-lem ở đây cũng là Giê-ru-sa-lem. Nếu vậy, nơi Mên-chi-xê-đéc làm vua và tế lễ sẽ về sau là thành của Đa-vít và của đền thờ.
Các vua và các dân trong đoạn này. Các nhà khảo cổ chưa tìm được bằng chứng chắc chắn về bốn vua phương đông. Có lúc người ta cho Am-ra-phên là vua Hammurabi nổi tiếng của Ba-by-lôn, nhưng ý ấy nay ít người theo. Kinh Thánh kể như một cuộc chiến có thật, với địa danh cụ thể, và nhiều địa danh vẫn còn xác định được.
Áp-ram là chiến binh. Đây là lần duy nhất Áp-ram cầm quân. Ông đánh để cứu người, không để chiếm đất hay lấy của. Câu chuyện không dạy rằng chiến tranh là tốt, nhưng cho thấy có lúc dùng sức mạnh để cứu người yếu là điều đúng.
Một phần mười. Đây là lần đầu Kinh Thánh nói về việc dâng một phần mười, trước cả luật Môi-se. Có người dùng chuyện này để dạy rằng Cơ Đốc nhân ngày nay vẫn phải dâng phần mười; có người cho rằng đây chỉ là một việc Áp-ram làm một lần, không phải một luật. Người tin Chúa không cùng một ý về điểm này.
Các nhà giải kinh nói gì (5)
Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, nói rằng khi Mên-chi-xê-đéc chúc phước cho Áp-ra-ham, lần đầu tiên người ta thấy được của tế lễ mà nay Cơ Đốc nhân dâng lên Chúa khắp thế giới. Ông nối bánh và rượu với Bữa Tiệc Thánh, và nối chức tế lễ của Mên-chi-xê-đéc với lời của Thi-thiên 110 về Chúa Jêsus. (Thành của Đức Chúa Trời — The City of God, quyển XVI, chương 22)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuAugustine nói về Mên-chi-xê-đéc và của tế lễ của Hội Thánh ở City of God XVI.22
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, phản đối cách đọc cho rằng Mên-chi-xê-đéc dâng bánh và rượu làm của tế lễ cho Chúa. Theo ông, bánh và rượu là để đãi Áp-ram và những người đi theo sau trận đánh, một cử chỉ của vua đối với khách. Ông nhấn mạnh rằng điều quan trọng là lời chúc phước và chức tế lễ, chứ không phải bữa ăn. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 14 câu 18)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuCalvin bác cách hiểu bánh rượu là của tế lễ, nói đó là để đãi quân lính, ở phần giải nghĩa 14:18
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, khen Áp-ram vì đã từ chối của cải của vua Sô-đôm. Theo ông, người tin Chúa nên cẩn thận đừng để mình mắc nợ những kẻ có thể làm ô danh Chúa, và nên để mọi người thấy mình được giàu là nhờ ơn Chúa. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 14)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Henry rút bài học từ việc Áp-ram từ chối của Sô-đôm; chưa chắc cách ông diễn đạt
Nahum Sarna, học giả Do Thái người Mỹ, để ý rằng Mên-chi-xê-đéc gọi Chúa là "Đức Chúa Trời Chí cao", một danh xưng người Ca-na-an cũng dùng cho vị thần tối cao của họ. Còn Áp-ram, khi thề với vua Sô-đôm, lại gọi "Giê-hô-va Đức Chúa Trời Chí cao". Theo Sarna, Áp-ram đã nói rõ rằng Đấng Chí cao mà Mên-chi-xê-đéc nói đến chính là Giê-hô-va, Đức Chúa Trời của ông. (Understanding Genesis)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Sarna bàn danh xưng El Elyon và việc Áp-ram thêm danh Giê-hô-va; chưa chắc ở Understanding Genesis hay JPS Genesis
Derek Kidner, học giả người Anh, nhận xét rằng trong đoạn này Áp-ram xuất hiện như một người có thế lực giữa các vua, nhưng chỗ đáng chú ý nhất là ông biết cúi đầu trước Mên-chi-xê-đéc và biết từ chối vua Sô-đôm. Theo Kidner, đó là hai mặt của cùng một đức tin. (Genesis, Tyndale Old Testament Commentaries)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếuchỉ đoán Kidner có ý so hai vua; cần tra
Nguyên văn cả đoạn · 24 câu
1Trong đời Am-ra-phên, vua Si-nê-a; A-ri-óc, vua Ê-la-sa; Kết-rô-Lao me, vua Ê-lam, và Ti-đanh, vua Gô-im, 2bốn vua hiệp lại tranh chiến cùng Bê-ra, vua Sô-đôm; Bi-rê-sa, vua Gô-mô-rơ; Si-nê-áp, vua Át-ma; Sê-mê-bê, vua Xê-bô-im, và vua Bê-la, tức là Xoa. 3Các vua nầy hiệp lại tại trũng Si-điêm, bây giờ là biển muối. 4Trong mười hai năm các vua nầy đều là chư-hầu của vua Kết-rô-Lao me; nhưng qua năm thứ mười ba, thì họ dấy loạn. 5Nhằm năm thứ mười bốn, Kết-rô-Lao-me cùng các vua đồng minh kéo quân đến dẹp dân Rê-pha-im ở đất Ách-tê-rót-Ca-na-im, dân Xu-xin tại đất Ham, dân Ê-mim ở trong đồng bằng Ki-ri-a-ta-im, 6và dân Hô-rít tại núi Sê-i-rơ, cho đến nơi Ên-Ba-ran, ở gần đồng vắng. 7Đoạn, các vua thâu binh trở về, đến Suối Xử đoán, tức Ca-đe, hãm đánh khắp miền dân A-ma-léc, và dân A-mô-rít ở tại Hát-sát sôn-Tha-ma. 8Các vua của Sô-đôm, Gô-mô-rơ, Át-ma, Xê-bô-im và vua Bê-la, tức là Xoa, bèn xuất trận và dàn binh đóng tại trũng Si-điêm, 9đặng chống cự cùng Kết-rô-Lao-me, vua Ê-lam; Ti-đanh, vua Gô-im; Am-ra-phên, vua Si-nê-a, và A-ri-óc, vua Ê-la-sa; bốn vị đang địch cùng năm. 10Vả, trong trũng Si-điêm có nhiều hố nhựa chai; vua Sô-đôm và vua Gô-mô-rơ thua chạy, sa xuống hố, còn kẻ nào thoát được chạy trốn trên núi. 11Bên thắng trận bèn cướp lấy hết của cải và lương thực của Sô-đôm và Gô-mô-rơ, rồi đi. 12Giặc cũng bắt Lót, là cháu của Áp-ram, ở tại Sô-đôm, và hết thảy gia tài người, rồi đem đi. 13Có một người thoát được chạy đến báo điều đó cùng Áp-ram, là người Hê-bơ-rơ. Áp-ram ở tại lùm cây dẻ bộp của Mam-rê, là người A-mô-rít, anh của Ếch-côn và A-ne; ba người nầy đã có kết-ước cùng Áp-ram. 14Khi Áp-ram hay được cháu mình bị quân giặc bắt, bèn chiêu tập ba trăm mười tám gia nhân đã tập luyện, sanh đẻ nơi nhà mình, mà đuổi theo các vua đó đến đất Đan. 15Đoạn Áp-ram chia bọn đầy tớ mình ra, thừa ban đêm xông hãm quân nghịch, đánh đuổi theo đến đất Hô-ba ở về phía tả Đa-mách. 16Người thâu về đủ hết các tài vật mà quân giặc đã cướp lấy; lại cũng dẫn cháu mình, là Lót cùng gia tài người, đàn bà và dân chúng trở về. 17Sau khi Áp-ram đánh bại Kết-rô-Lao-me và các vua đồng minh, thắng trận trở về, thì vua Sô-đôm ra đón rước người tại trũng Sa-ve, tức là trũng Vua. 18Mên-chi-xê-đéc, vua Sa-lem, sai đem bánh và rượu ra. Vả, vua nầy là thầy tế lễ của Đức Chúa Trời Chí cao, 19chúc phước cho Áp-ram và nói rằng: Nguyện Đức Chúa Trời Chí cao, là Đấng dựng nên trời và đất, ban phước cho Áp-ram! 20Đáng ngợi khen thay Đức Chúa Trời Chí cao đã phó kẻ thù nghịch vào tay ngươi! Đoạn, Áp-ram lấy một phần mười về cả của giặc mà dâng cho vua đó. 21Vua Sô-đôm bèn nói cùng Áp-ram rằng: Hãy giao người cho ta, còn của cải, thì ngươi thâu lấy. 22Áp-ram đáp lại rằng: Tôi giơ tay lên trước mặt Giê-hô-va Đức Chúa Trời Chí cao, Chúa Tể của trời và đất, mà thề rằng: 23Hễ của chi thuộc về vua, dầu đến một sợi chỉ, hay là một sợi dây giày đi nữa, tôi cũng chẳng hề lấy; e vua nói được rằng: Nhờ ta làm cho Áp-ram giàu có, 24chỉ món chi của những người trẻ đã ăn, và phần của các người cùng đi với tôi, là A-ne, Ếch-côn và Mam-rê; về phần họ, họ hãy lấy phần của họ đi.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.