Sáng-thế Ký · Đoạn 21
Y-sác ra đời, A-ga và Ích-ma-ên ra đi
Kể lại 34 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Rồi điều Chúa hứa đã xảy ra. Kinh Thánh nói Chúa đến thăm Sa-ra "theo như lời Ngài đã phán", và làm cho bà "như lời Ngài đã nói". Sa-ra có thai và sinh cho Áp-ra-ham một con trai trong tuổi già, "đúng kỳ Đức Chúa Trời đã định". Áp-ra-ham đặt tên con là Y-sác, như Chúa đã dặn, và làm phép cắt bì cho con khi được tám ngày. Năm ấy ông tròn một trăm tuổi ().
Sa-ra, người từng cười thầm sau cửa trại, nay cười thành tiếng. Bà nói: "Đức Chúa Trời làm cho tôi một việc vui cười; hết thảy ai hay được cũng sẽ vui cười về sự của tôi". Bà còn nói: ai mà dám bảo Áp-ra-ham rằng Sa-ra sẽ cho con bú? Thế mà bà đã sinh cho ông một đứa con trai khi ông đã già ().
Y-sác lớn lên và thôi bú. Hôm ấy, Áp-ra-ham bày một tiệc lớn. Giữa tiệc, Sa-ra thấy Ích-ma-ên, con của A-ga, đang "cười cợt". Bà nói với chồng: hãy đuổi con đòi và con nó đi, vì con của con đòi không được hưởng gia tài chung với con tôi là Y-sác. Áp-ra-ham buồn lắm, vì Ích-ma-ên cũng là con ông. Nhưng Chúa bảo ông đừng buồn, hãy nghe lời Sa-ra, vì dòng dõi mang tên ông sẽ ra từ Y-sác. Ngài hứa: đứa con của người nữ tôi tớ cũng sẽ thành một dân, vì nó cũng là con ông ().
Sáng sớm, Áp-ra-ham lấy bánh và một bầu nước, đặt lên vai A-ga, giao đứa trẻ cho nàng, rồi cho nàng đi. A-ga đi lang thang trong đồng vắng Bê-e-Sê-ba. Đến khi nước trong bầu cạn, nàng đặt đứa trẻ dưới một bụi cây nhỏ, rồi đi ra ngồi cách xa chừng một tầm tên bắn. Nàng nói: "tôi nỡ nào thấy đứa trẻ phải chết!" Rồi nàng cất tiếng khóc ().
"Đức Chúa Trời nghe tiếng đứa trẻ khóc". Thiên sứ của Chúa từ trời gọi A-ga, bảo nàng đừng sợ, hãy đỡ đứa trẻ dậy, vì Chúa sẽ làm cho nó thành một dân lớn. Rồi Chúa mở mắt nàng, và nàng thấy một cái giếng. Nàng múc đầy bầu nước cho con uống. Chúa ở cùng đứa trẻ. Nó lớn lên trong đồng vắng Pha-ran, thành một tay bắn cung giỏi, và mẹ nó cưới cho nó một người vợ người Ê-díp-tô ().
Cũng thời ấy, vua A-bi-mê-léc cùng tướng Phi-côn đến gặp Áp-ra-ham. Vua nói: "Đức Chúa Trời vùa giúp ngươi trong mọi việc ngươi làm". Vua xin ông thề sẽ không lừa dối mình và con cháu mình, mà đối xử tử tế như vua đã đối xử với ông. Áp-ra-ham thề. Nhưng ông cũng nêu chuyện đầy tớ của vua đã chiếm một cái giếng ông đào. Vua nói mình không hề biết. Áp-ra-ham đem chiên bò tặng vua, rồi hai người kết ước với nhau. Ông tách riêng bảy con chiên con, nhờ vua nhận lấy để làm chứng rằng chính ông đã đào cái giếng ấy. Vì vậy chỗ ấy gọi là Bê-e-Sê-ba, vì ở đó hai người đã thề với nhau ().
Áp-ra-ham trồng một cây me ở Bê-e-Sê-ba, và ở đó ông cầu khẩn danh Chúa, "Đức Chúa Trời hằng-hữu". Ông ở lâu ngày trong xứ Phi-li-tin ().
Ý nghĩa sâu xa
Hai người mẹ, hai giao ước. Phao-lô dùng câu chuyện này làm một hình ảnh. A-ga và Sa-ra là hai giao ước: một sinh ra con làm tôi, một sinh ra con tự do. Ích-ma-ên sinh ra theo cách thông thường của con người; Y-sác sinh ra theo lời hứa của Chúa. Phao-lô trích lời Sa-ra: "Hãy đuổi người nữ tôi mọi và con trai nó" (). Ý ông là: người tin Chúa sống nhờ lời hứa và ân điển, không phải nhờ sức mình giữ luật ().
Con cái của lời hứa. Phao-lô cũng trích câu 21:12 để nói rằng không phải mọi người sinh ra từ Áp-ra-ham đều là con cái thật của ông. Chỉ con cái của lời hứa mới được kể là dòng dõi ông (). Thuộc về Chúa không do huyết thống, mà do lời hứa và đức tin.
Đúng kỳ Chúa định. Y-sác ra đời "đúng kỳ Đức Chúa Trời đã định" (). Phao-lô dùng một cách nói tương tự cho sự giáng sinh của Chúa Jêsus: khi kỳ hạn đã được trọn, Chúa sai Con Ngài đến, sinh bởi một người nữ (). Cả hai lần, người ta chờ rất lâu, và Chúa không đến sớm hơn hay muộn hơn.
Miệng đầy tiếng cười. Một bài thánh ca về sau tả niềm vui của dân Chúa khi được đem về từ lưu đày: "miệng chúng tôi đầy sự vui-cười" (). Niềm vui của Sa-ra là niềm vui của người thấy Chúa làm điều mình không dám mơ.
Đức Chúa Trời đời đời. Ở cuối đoạn, Áp-ra-ham gọi Chúa bằng một danh mới, "Đức Chúa Trời hằng-hữu" (). Ông vừa chờ hai mươi lăm năm, và còn phải sống như khách lạ trong xứ người. Ông thờ một Chúa không bị thời gian làm cho mỏi mệt. Tiên tri Ê-sai về sau cũng nói Chúa là Đấng "chẳng mỏi chẳng mệt" ().
Lưu ý
Ích-ma-ên "cười cợt" là làm gì? Chữ này cùng gốc với tên Y-sác. Có người hiểu là chế nhạo Y-sác, và Phao-lô nói đứa con theo xác thịt đã "bắt bớ" đứa con theo lời hứa (). Có người hiểu đơn giản là đang chơi đùa, và chính việc nó chơi ngang hàng với Y-sác làm Sa-ra lo cho quyền thừa kế của con mình. Văn bản không nói rõ.
Ích-ma-ên bao nhiêu tuổi? Khi Y-sác ra đời, Ích-ma-ên đã mười bốn tuổi (; ). Trẻ con thời ấy thường thôi bú khi lên hai, ba tuổi, nên lúc bị đuổi đi, Ích-ma-ên đã là một thiếu niên. Vậy mà câu chuyện tả nó như một đứa trẻ được đặt dưới bụi cây. Có người cho rằng chữ "đứa trẻ" trong tiếng Hê-bơ-rơ dùng được cho cả thanh niên, và một thiếu niên khát nước trong sa mạc cũng có thể kiệt sức đến mức ấy. Có người cho rằng ở đây có hai lớp truyện được ghép lại.
Đuổi mẹ con A-ga đi có tàn nhẫn không? Câu chuyện không giấu nỗi đau. Áp-ra-ham buồn, A-ga khóc, đứa trẻ suýt chết khát. Chúa bảo Áp-ra-ham nghe lời Sa-ra, nhưng điều đó không có nghĩa là Chúa khen cách Sa-ra đối xử. Chúa đứng ra lo cho chính những người bị đuổi đi. Ngài không bỏ rơi ai trong câu chuyện này.
"Xứ Phi-li-tin" thời Áp-ra-ham? Theo sử học, người Phi-li-tin đến định cư ở bờ biển xứ Ca-na-an khoảng 1200 năm trước Chúa Jêsus, muộn hơn thời Áp-ra-ham rất lâu. Có người cho rằng người chép sách dùng tên gọi quen thuộc với người đọc đời sau, như ta nói "nước Việt Nam thời Hùng Vương". Có người cho rằng đây là một nhóm dân đi biển đến sớm hơn, cùng gốc với người Phi-li-tin về sau.
Ích-ma-ên trong các truyền thống khác. Người Ả Rập từ lâu nhận Ích-ma-ên là tổ tiên của mình, và đạo Hồi kể về A-ga và Ích-ma-ên với cái giếng ở Mecca. Kinh Thánh chỉ nói Ích-ma-ên sống ở đồng vắng Pha-ran và trở thành tổ của mười hai tộc (). Khi đọc, nên phân biệt điều Kinh Thánh nói với điều các truyền thống về sau thêm vào.
Các nhà giải kinh nói gì (4)
Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, theo Phao-lô mà đọc hai người mẹ như hai thành. A-ga và con bà là hình ảnh của thành dưới đất, sinh ra theo lẽ tự nhiên. Sa-ra và Y-sác là hình ảnh của thành của Đức Chúa Trời, sinh ra nhờ ân điển, khi sức tự nhiên đã cạn. Theo ông, thành dưới đất không phải là vô ích: nó làm cái bóng để chỉ về thành trên trời. (Thành của Đức Chúa Trời — The City of God, quyển XV, chương 2)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuquyển XV chương 2 trích Ga-la-ti 4 và giải hai người mẹ thành hai thành, được trích rộng rãi
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, theo cách đọc của Phao-lô mà hiểu tiếng "cười cợt" của Ích-ma-ên là chế nhạo. Theo ông, đó không phải trò đùa trẻ con, mà là sự khinh thường lời hứa Chúa đã đặt trên Y-sác. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 21)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Calvin đọc chữ này là chế nhạo dựa vào Ga-la-ti 4:29; chưa chắc cách ông nói
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, dừng lại ở câu "Đức Chúa Trời mở mắt nàng ra". Cái giếng có lẽ đã ở đó từ trước, nhưng A-ga không thấy. Theo ông, nhiều người có sẵn lý do để được an ủi mà vẫn buồn rầu, chỉ vì chưa thấy điều Chúa đã đặt ngay bên cạnh mình. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 21)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý này của Henry ở câu 21:19; chưa chắc cách ông nói
Robert Alter, học giả Do Thái người Mỹ, để ý rằng chữ "cười cợt" cùng gốc với tên Y-sác. Theo ông, có thể hiểu là Ích-ma-ên đang "làm Y-sác", tức là tự đặt mình vào chỗ của đứa con thừa kế, và đó là điều Sa-ra không chịu nổi. Ông cũng chỉ ra rằng suốt cảnh ở đồng vắng, tên Ích-ma-ên không hề được gọi ra; nó chỉ là "đứa trẻ". (Genesis, bản dịch có chú giải)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ Alter bàn lối chơi chữ với tên Y-sác ở câu 21:9; ý tên Ích-ma-ên không được gọi chưa chắc là của Alter
Nguyên văn cả đoạn · 34 câu
1Đức Giê-hô-va đến viếng Sa-ra, theo như lời Ngài đã phán, và làm cho nàng như lời Ngài đã nói. 2Sa-ra thọ thai, sanh một con trai cho Áp-ra-ham trong khi tuổi đã già, đúng kỳ Đức Chúa Trời đã định. 3Áp-ra-ham đặt tên đứa trai mà Sa-ra đã sanh cho mình là Y-sác. 4Đúng tám ngày, Áp-ra-ham làm phép cắt bì cho Y-sác theo như lời Đức Chúa Trời đã phán dặn. 5Vả, khi Y-sác ra đời, thì Áp-ra-ham đã được một trăm tuổi. 6Sa-ra nói rằng: Đức Chúa Trời làm cho tôi một việc vui cười; hết thảy ai hay được cũng sẽ vui cười về sự của tôi. 7Lại nói rằng: Há ai dám nói với Áp-ra-ham rằng Sa-ra sẽ cho con bú ư? vì tôi đã sanh một đứa trai trong lúc người già yếu rồi. 8Đứa trẻ lớn lên, thì thôi bú. Chính ngày Y-sác thôi bú, Áp-ra-ham bày một tiệc lớn ăn mừng. 9Sa-ra thấy đứa trai của A-ga, người Ê-díp-tô, đã sanh cho Áp-ra-ham, cười cợt, 10thì người nói với Áp-ra-ham rằng: Hãy đuổi con đòi với con nó đi đi, vì đứa trai của con đòi nầy sẽ chẳng được kế nghiệp cùng con trai tôi là Y-sác đâu. 11Lời nầy lấy làm buồn lòng Áp-ra-ham lắm, vì cớ con trai mình. 12Nhưng Đức Chúa Trời phán cùng Áp-ra-ham rằng: Ngươi chớ buồn bực vì con trai và con đòi ngươi. Sa-ra nói thể nào, hãy nghe theo tiếng người nói; vì do nơi Y-sác sẽ sanh ra dòng dõi lưu danh ngươi. 13Ta cũng sẽ làm cho đứa trai của con đòi trở nên một dân, vì nó cũng do nơi ngươi mà ra. 14Áp-ra-ham dậy sớm, lấy bánh và một bầu nước, đưa cho A-ga; để các món đó trên vai nàng, và giao đứa trai cho nàng, rồi đuổi đi. Nàng ra đi, đi dông dài trong đồng vắng Bê-e-Sê-ba. 15Khi nước trong bầu đã hết, nàng để đứa trẻ dưới một cội cây nhỏ kia, 16đi ngồi đối diện cách xa xa dài chừng một khoảng tên bắn; vì nói rằng: Ôi! tôi nỡ nào thấy đứa trẻ phải chết! Nàng ngồi đối diện đó, cất tiếng la khóc. 17Đức Chúa Trời nghe tiếng đứa trẻ khóc, thì thiên sứ của Đức Chúa Trời từ trên trời kêu nàng A-ga mà phán rằng: Hỡi A-ga! Ngươi có điều gì vậy? Chớ sợ chi, vì Đức Chúa Trời đã nghe tiếng đứa trẻ ở đâu đó rồi. 18Hãy đứng dậy đỡ lấy đứa trẻ và giơ tay nắm nó, vì ta sẽ làm cho nó nên một dân lớn. 19Đoạn, Đức Chúa Trời mở mắt nàng ra; nàng bèn thấy một cái giếng nước, và đi lại múc đầy bầu cho đứa trẻ uống. 20Đức Chúa Trời vùa giúp đứa trẻ; nó lớn lên, ở trong đồng vắng, có tài bắn cung. 21Nó ở tại trong đồng vắng Pha-ran; mẹ cưới cho nó một người vợ quê ở xứ Ê-díp-tô. 22Về thuở đó, vua A-bi-mê-léc và Phi-côn, quan tổng binh mình, nói cùng Áp-ra-ham rằng: Đức Chúa Trời vùa giúp ngươi trong mọi việc ngươi làm. 23Vậy bây giờ, hãy chỉ danh Đức Chúa Trời mà thề rằng: Ngươi sẽ chẳng gạt ta, con ta cùng dòng giống ta. Nhưng ngươi sẽ đãi ta và xứ ngươi đang trú ngụ, một lòng tử tế như ta đã đãi ngươi vậy. 24Áp-ra-ham đáp rằng: Tôi xin thề. 25Áp-ra-ham phàn nàn cùng vua A-bi-mê-léc về vụ một giếng kia bị đầy tớ người chiếm đoạt. 26Vua A-bi-mê-léc bèn nói rằng: Ta chẳng hay ai đã làm nên nông nổi đó; chính ngươi chẳng cho ta hay trước; ngày nay ta mới rõ đây mà thôi. 27Đoạn, Áp-ra-ham bắt chiên và bò, dâng cho vua A-bi-mê-léc; rồi hai người kết ước cùng nhau. 28Áp-ra-ham lựa để riêng ra bảy con chiên tơ trong bầy; 29thì vua A-bi-mê-léc hỏi rằng: Làm chi để bảy con chiên tơ đó riêng ra vậy? 30Đáp rằng: Xin vua hãy nhận lấy bảy con chiên tơ nầy mà chính tay tôi dâng cho, đặng làm chứng rằng tôi đã đào cái giếng nầy. 31Bởi cớ ấy, nên họ đặt tên chỗ nầy là Bê-e-Sê-ba; vì tại đó hai người đều đã thề nguyện cùng nhau. 32Vậy, hai người kết ước cùng nhau tại Bê-e-Sê-ba. Đoạn vua A-bi-mê-léc cùng quan tổng binh Phi-côn đứng dậy, trở về xứ Phi-li-tin. 33Áp-ra-ham trồng một cây me tại Bê-e-Sê-ba, và ở đó người cầu khẩn danh Đức Giê-hô-va, là Đức Chúa Trời hằng-hữu. 34Áp-ra-ham trú ngụ lâu ngày tại xứ Phi-li-tin.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.