Sáng-thế Ký · Đoạn 26
Y-sác và những cái giếng
Kể lại 35 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Trong xứ lại có nạn đói, như hồi Áp-ra-ham còn sống. Y-sác dọn đến Ghê-ra, nơi A-bi-mê-léc, vua dân Phi-li-tin, đang cai trị. Có lẽ ông định đi tiếp xuống Ê-díp-tô như cha mình ngày trước. Nhưng Chúa hiện ra bảo ông đừng xuống Ê-díp-tô, cứ ở lại xứ này. Ngài lặp lại với Y-sác những lời đã hứa với Áp-ra-ham: Ngài sẽ ở cùng ông, ban xứ này cho dòng dõi ông, làm cho con cháu ông đông như sao trên trời, và mọi dân trên đất sẽ nhờ dòng dõi ông mà được phước. Tất cả là vì Áp-ra-ham đã vâng lời Chúa ().
Ở Ghê-ra, Y-sác lặp lại đúng cái lỗi của cha. Người trong xứ hỏi về Rê-be-ca, ông nói nàng là em gái mình, vì sợ họ giết mình để cướp người vợ đẹp (). Ít lâu sau, vua A-bi-mê-léc nhìn qua cửa sổ, thấy Y-sác đang âu yếm Rê-be-ca, và biết ngay đó là vợ chồng. Vua gọi Y-sác lên trách: suýt nữa có người trong dân ngủ với vợ ông, và ông đã làm cho cả dân mắc tội. Rồi vua ra lệnh: ai đụng đến hai vợ chồng này sẽ bị xử tử ().
Năm ấy Y-sác gieo giống và gặt được gấp trăm lần, vì Chúa ban phước. Ông ngày càng giàu, có nhiều bầy chiên, bầy bò và đầy tớ, đến nỗi dân Phi-li-tin ganh ghét. Họ lấp hết những cái giếng mà đầy tớ Áp-ra-ham đã đào ngày trước. Vua A-bi-mê-léc bảo Y-sác: "Hãy ra khỏi nơi ta", vì ông đã mạnh hơn họ nhiều ().
Y-sác dời đến thung lũng Ghê-ra. Ông cho đào lại các giếng của cha, và đặt lại đúng những tên cha đã đặt. Đầy tớ ông đào được một giếng nước mạch, nhưng dân chăn chiên Ghê-ra kéo đến giành, bảo nước ấy là của họ. Ông đặt tên giếng là Ê-sét, nghĩa là "tranh giành". Đào giếng khác, lại bị giành, ông đặt tên là Sít-na, nghĩa là "chống đối". Ông lại dời đi, đào thêm một giếng nữa, và lần này không ai giành. Ông đặt tên là Rê-hô-bốt, nghĩa là "rộng rãi", và nói rằng nay Chúa đã cho chúng ta chỗ rộng rãi ().
Rồi Y-sác lên Bê-e-Sê-ba. Ngay đêm ấy, Chúa hiện ra với ông: "chớ sợ chi, ta ở cùng ngươi". Ngài hứa ban phước và làm cho dòng dõi ông đông thêm, vì cớ Áp-ra-ham. Y-sác lập một bàn thờ, cầu khẩn danh Chúa, và dựng trại ở đó. Đầy tớ ông lại bắt đầu đào giếng ().
Bỗng vua A-bi-mê-léc đến thăm, có cố vấn và tướng chỉ huy đi theo. Y-sác hỏi thẳng: các ông ghét tôi, đuổi tôi đi, sao bây giờ còn đến đây? Họ đáp rằng họ đã thấy rõ Chúa ở cùng ông, nên muốn lập giao ước, để ông không làm hại họ. Y-sác bày tiệc đãi họ. Sáng hôm sau hai bên thề với nhau, rồi ông tiễn họ về bình an (). Cũng ngày ấy, đầy tớ báo tin đã đào được nước. Ông đặt tên giếng là Si-ba, và thành ấy vì thế mang tên Bê-e-Sê-ba ().
Đoạn văn kết bằng một nốt buồn. Năm bốn mươi tuổi, Ê-sau cưới hai cô gái người Hê-tít. Hai nàng dâu ấy làm cho Y-sác và Rê-be-ca cay đắng trong lòng ().
Ý nghĩa sâu xa
Phước cho kẻ nhu mì. Y-sác chịu thiệt mà rốt cuộc lại được đất rộng. Chúa Jêsus phán: "Phước cho những kẻ nhu mì, vì sẽ hưởng được đất!" (). Sách Châm-ngôn cũng nói khi đường lối một người đẹp lòng Chúa, Ngài khiến cả kẻ thù cũng hòa thuận với người ấy (). Chuyện A-bi-mê-léc tìm đến Y-sác là một ví dụ rõ.
Chỗ rộng rãi. Tên giếng Rê-hô-bốt nghĩa là "rộng rãi". Các bài Thi-thiên dùng lại hình ảnh ấy: khi gặp gian truân, Chúa "để tôi trong nơi rộng rãi" (); Ngài "đem tôi ra nơi rộng rãi" (). Sau những chỗ chật hẹp, tranh giành, Chúa mở ra một khoảng trống để thở.
Đức tin và việc vâng lời. Chúa nói Ngài ban phước cho Y-sác vì Áp-ra-ham đã vâng lời Ngài (). Nhưng Tân Ước nhấn mạnh Áp-ra-ham được kể là công bình nhờ tin (). Hai điều không chống nhau. Gia-cơ giải thích: đức tin của Áp-ra-ham "đồng công với việc làm", và nhờ việc làm mà đức tin được trọn vẹn (). Sự vâng lời là trái của đức tin.
Nước sống. Cả đoạn này xoay quanh những cái giếng, vì ở xứ khô hạn, có nước là có sự sống. Về sau, Chúa trách dân Ngài đã bỏ Ngài là "nguồn nước sống" để tự đào lấy những hồ nứt nẻ (). Còn Ê-sai hứa một ngày dân Chúa sẽ vui mừng "múc nước nơi các nguồn sự cứu" ().
Hòa thuận với mọi người. Y-sác có quyền giận, và ông nói thẳng điều đó với A-bi-mê-léc (). Nhưng ông vẫn bày tiệc, vẫn thề làm hòa, vẫn tiễn khách về bình an. Phao-lô dạy: "Nếu có thể được, thì hãy hết sức mình mà hòa thuận với mọi người" ().
Lưu ý
Ba lần nói vợ là em gái. Đây là lần thứ ba Sáng-thế Ký kể chuyện một tổ phụ nói vợ mình là em gái (; ; ). Một số học giả cho rằng đây là ba bản kể khác nhau của cùng một câu chuyện cũ. Những người khác đọc chúng như ba việc riêng, và thấy trong đó một tật xấu lặp lại trong gia đình. Dù đọc theo cách nào, người kể cũng muốn ta so sánh: lần này không có ai bị đưa vào cung vua, và người giữ đạo lý lại là vua ngoại bang.
"Giỡn chơi" là gì? Chữ dịch là "giỡn chơi" ở câu 26:8 là một chữ Hê-bơ-rơ nghe giống tên Y-sác, nghĩa gốc là "cười". Ở đây nó chỉ cử chỉ âu yếm của vợ chồng, đủ để vua biết họ không phải anh em.
Dân Phi-li-tin thời Áp-ra-ham? Theo các sử liệu ngoài Kinh Thánh, dân Phi-li-tin lớn mạnh ở ven biển Ca-na-an khoảng thế kỷ 12 trước Chúa, muộn hơn thời các tổ phụ nhiều. Có người cho rằng người viết dùng tên gọi quen thuộc của thời mình cho dân sống ở vùng ấy. Có người cho rằng đã có một nhóm dân mang tên này từ sớm hơn. Chuyện này còn bàn cãi.
Áp-ra-ham giữ luật trước khi có luật? Câu 26:5 nói Áp-ra-ham giữ "điều ta phán dạy, lịnh, luật và lệ của ta", những chữ về sau dùng cho luật Môi-se. Các thầy dạy Do Thái xưa hiểu rằng Áp-ra-ham đã giữ cả luật pháp trước khi luật được ban. Cách hiểu đơn giản hơn: ông vâng theo mọi điều Chúa bảo ông, theo những gì Chúa đã cho ông biết.
Hai cô dâu người Hê-tít. Ê-sau lấy vợ người địa phương, đúng điều Áp-ra-ham đã cố tránh cho Y-sác (). Câu ngắn cuối đoạn chuẩn bị cho đoạn sau: Rê-be-ca sẽ lấy chính nỗi buồn này làm cớ để gửi Gia-cốp đi xa ().
Các nhà giải kinh nói gì (4)
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, không bào chữa cho Y-sác khi ông nói dối về vợ. Theo Calvin, Y-sác đã để nỗi sợ lấn át lòng tin vào lời hứa Chúa vừa ban, và đã đặt vợ mình vào chỗ nguy hiểm để giữ mạng mình. Ông nói chính Chúa, chứ không phải sự khôn khéo của Y-sác, đã che chở cho gia đình ấy. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 26 câu 7)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Calvin trách Y-sác thiếu tin như cha mình; chưa chắc cách ông nói
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, khen Y-sác nhường giếng thay vì tranh giành. Ông cho rằng thà nhường một chút để giữ hòa khí còn hơn cãi nhau vì quyền lợi, và rằng Chúa rốt cuộc sẽ cho người hiền hòa một chỗ rộng rãi. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 26)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Henry rút bài học nhu mì, hòa thuận từ chuyện giếng; chưa chắc cách ông nói
Gerhard von Rad, học giả Cựu Ước người Đức thế kỷ 20, để ý rằng đây là đoạn duy nhất trong Sáng-thế Ký chỉ kể về Y-sác. Ở các đoạn khác, Y-sác chỉ đứng giữa câu chuyện của cha và câu chuyện của con. Theo ông, hình ảnh Y-sác mờ nhạt hơn hẳn Áp-ra-ham và Gia-cốp, và nhiều chuyện về ông giống như chuyện về cha mình. (Genesis, Old Testament Library)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ von Rad nhận xét Y-sác là nhân vật mờ nhạt, chuyện của ông song song với chuyện Áp-ra-ham; chưa chắc cách ông nói
Gordon Wenham, học giả Cựu Ước người Anh, cho rằng người kể cố ý xếp chuyện Y-sác giống chuyện Áp-ra-ham: nạn đói, nói vợ là em gái, vua A-bi-mê-léc, chuyện giếng nước, và một giao ước ở Bê-e-Sê-ba. Theo ông, cách xếp ấy cho thấy Y-sác là người thừa kế thật của Áp-ra-ham, cả về lời hứa lẫn về cách Chúa đối đãi. (Genesis 16–50, Word Biblical Commentary)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ Wenham bàn các điểm song song giữa đoạn 26 và đời Áp-ra-ham; chưa chắc cách ông nói và kết luận cụ thể
Nguyên văn cả đoạn · 35 câu
1Trừ cơn đói kém thứ nhất trong đời Áp-ra-ham, bấy giờ tại xứ lại có một lần nữa. Y-sác bèn đi đến A-bi-mê-léc, vua Phi-li-tin, tại Ghê-ra. 2Đức Giê-hô-va hiện đến cùng người và phán rằng: Chớ xuống xứ Ê-díp-tô; hãy ở lại xứ mà ta sẽ chỉ cho. 3Hãy ngụ trong xứ nầy, ta sẽ ở cùng ngươi và ban phước cho ngươi; vì ta sẽ cho ngươi cùng dòng dõi ngươi các xứ nầy và ta sẽ làm thành lời ta đã thề cùng Áp-ra-ham, cha ngươi. 4Ta sẽ thêm dòng dõi ngươi nhiều như sao trên trời, sẽ cho họ các xứ nầy; hết thảy dân thế gian đều sẽ nhờ dòng dõi ngươi mà được phước; 5vì Áp-ra-ham đã vâng lời ta và đã giữ điều ta phán dạy, lịnh, luật và lệ của ta. 6Vậy, Y-sác ở tại Ghê-ra. 7Bởi nàng Rê-be-ca sắc-sảo dung nhan, nên khi dân xứ đó hỏi thăm vợ người, thì người đáp rằng: “Ấy là em gái tôi,” e khi nói: “Ấy là vợ tôi,” thì họ sẽ giết mình chăng. 8Vả, người ngụ tại xứ đó cũng đã lâu; một ngày kia A-bi-mê-léc, vua Phi-li-tin, ngó ngang qua cửa sổ, thấy Y-sác đang giỡn chơi cùng Rê-be-ca, vợ người, 9bèn đòi Y-sác mà rằng: Quả thật là vợ ngươi đó; sao có nói: Ấy là em gái tôi? Y-sác đáp rằng: Vì tôi có thầm nói: Chớ khá vì nàng mà tôi phải bỏ mình. 10A-bi-mê-léc hỏi: Ngươi làm chi cho chúng ta vậy? Ngộ có một người dân đến nằm cùng vợ ngươi, ngươi làm cho chúng ta phải phạm tội! 11A-bi-mê-léc bèn truyền lịnh cho cả dân chúng rằng: Kẻ nào động đến người nầy, hay là vợ người nầy, thì sẽ bị xử tử. 12Y-sác gieo hột giống trong xứ đó; năm ấy gặt được bội trăm phần; vì Đức Giê-hô-va đã ban phước cho. 13Người nên thạnh vượng, của cải càng ngày càng thêm cho đến đỗi người trở nên rất lớn. 14Người có nhiều bầy chiên, bầy bò và tôi tớ rất đông; bởi cớ ấy, dân Phi-li-tin đem lòng ganh ghẻ. 15Mấy cái giếng lúc trước đầy tớ của Áp-ra-ham, cha người, đã đào, bây giờ đều bị dân Phi-li-tin lấp đất lại hết. 16A-bi-mê-léc nói cùng Y-sác rằng: Hãy ra khỏi nơi ta, vì ngươi thạnh vượng hơn chúng ta bội phần. 17Vậy, Y-sác bỏ chốn nầy đi đến đóng trại tại trũng Ghê-ra và ở đó. 18Y-sác bèn đào lại mấy cái giếng người ta đã đào trong đời Áp-ra-ham, cha mình, mà bị dân Phi-li-tin lấp đất lại khi Áp-ra-ham qua đời, và đặt tên mấy giếng đó như tên của cha mình đã đặt. 19Các đầy tớ của Y-sác còn đào thêm giếng nơi trũng, gặp được một giếng nước mạch. 20Nhưng bọn chăn chiên Ghê-ra tranh giành cùng bọn chăn chiên của Y-sác, mà rằng: Nước đó của chúng ta; nên người đặt tên giếng nầy là Ê-sét. Vì bọn chăn chiên đó có tranh giành cùng mình. 21Kế ấy, các đầy tớ đào một giếng khác, thì bị tranh giành nhau nữa; người đặt tên giếng nầy là Sít-na. 22Đoạn, người bỏ chỗ đó đi đào một giếng khác; về giếng nầy, họ không tranh giành nhau, nên người đặt tên là Rê-hô-bốt, mà rằng: Bây giờ Đức Giê-hô-va đã để cho chúng ta được ở rộng rãi, và ta sẽ đặng thịnh vượng trong xứ. 23Y-sác ở đó đi, dời lên Bê-e-Sê-ba. 24Đêm đó Đức Giê-hô-va hiện đến cùng người và phán rằng: Ta là Đức Chúa Trời của Áp-ra-ham, cha ngươi; chớ sợ chi, ta ở cùng ngươi, sẽ ban phước cho và thêm dòng dõi ngươi, vì cớ Áp-ra-ham là tôi tớ ta. 25Y-sác lập một bàn thờ, cầu khẩn danh Đức Giê-hô-va và đóng trại tại đó. Đoạn, các đầy tớ người đào một cái giếng tại nơi ấy. 26Vua A-bi-mê-léc ở Ghê-ra đi đến viếng Y-sác, có A-hu-sát, bạn mình, và Phi-côn, quan tổng binh mình, đi theo. 27Y-sác bèn hỏi rằng: Các người ghét tôi, đã đuổi tôi ra khỏi nơi mình, sao còn đi đến tôi mà chi? 28Chúng đáp rằng: Chúng tôi đã thấy rõ ràng Đức Giê-hô-va phù hộ người, nên nói với nhau rằng: Phải có một lời thề giữa chúng tôi và người, để chúng ta kết giao ước với người. 29Hãy thề rằng: Người chẳng bao giờ làm hại chúng tôi, như chúng tôi đã không động đến người, chỉ hậu đãi người và cho đi bình yên. Bây giờ người được Đức Giê-hô-va ban phước cho. 30Y-sác bày một bữa tiệc, các người đồng ăn uống. 31Qua ngày sau, chúng dậy sớm, lập lời thề với nhau. Rồi, Y-sác đưa các người đó đi về bình yên. 32Cùng trong ngày đó, các đầy tớ của Y-sác đến đem tin cho người hay về giếng họ đã đào, rằng: Chúng tôi đã thấy có nước. 33Người bèn đặt tên cái giếng đó là Si-ba. Vì cớ đó nên tên thành ấy là Bê-e-Sê-ba cho đến ngày nay. 34Khi Ê-sau được bốn mươi tuổi, cưới Giu-đít, con gái của Bê-ê-ri, người Hê-tít; và Bách-mát, con gái của Ê-lôn, cũng người Hê-tít. 35Hai dâu đó là một sự cay đắng lòng cho Y-sác và Rê-be-ca.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.