Sáng-thế Ký · Đoạn 29
Kẻ lừa bị lừa
Kể lại 35 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Rời Bê-tên, nơi Chúa đã hứa sẽ ở cùng mình, Gia-cốp tiếp tục lên đường về phía đông. Người đến một cánh đồng có cái giếng, quanh đó ba bầy chiên đang nằm chờ. Miệng giếng đậy bằng một hòn đá rất lớn. Theo lệ ở đây, phải đợi các bầy chiên tụ lại đủ, người ta mới cùng nhau lăn đá ra cho chiên uống, rồi lăn lại chỗ cũ ().
Gia-cốp hỏi mấy người chăn chiên từ đâu tới. Họ đáp từ Cha-ran, chính là nơi cậu người ở. Người hỏi họ có biết La-ban, cậu mình, không. Họ nói có, ông vẫn mạnh giỏi, và kìa, Ra-chên, con gái ông, đang dắt bầy chiên đến. Trời còn sớm, Gia-cốp bảo họ cứ cho chiên uống rồi thả đi ăn. Họ đáp không được, phải đợi đủ các bầy mới lăn đá ra ().
Vừa thấy Ra-chên, Gia-cốp một mình lại gần, lăn hòn đá khỏi miệng giếng, và cho bầy chiên của cậu mình uống nước. Rồi người hôn Ra-chên và bật khóc. Người kể cho nàng biết mình là con của Rê-be-ca, bà con với cha nàng. Ra-chên chạy về báo tin. La-ban chạy ra ôm hôn cháu, đưa về nhà, và nói: "Thật vậy, cháu là cốt nhục của cậu" ().
Gia-cốp ở với cậu một tháng, làm lụng như người nhà. La-ban hỏi cháu muốn lấy công bao nhiêu. Ông có hai con gái: chị là Lê-a, mắt yếu; em là Ra-chên, người đẹp, mặt tươi. Gia-cốp đã yêu Ra-chên, nên xin làm cho cậu bảy năm để cưới nàng. La-ban nhận lời. Bảy năm trôi qua, nhưng vì yêu nàng, Gia-cốp "coi bảy năm bằng chừng đôi ba bữa" ().
Hết hạn, Gia-cốp xin cưới vợ. La-ban mời cả xóm đến ăn tiệc. Tối đó, ông dắt Lê-a, chứ không phải Ra-chên, vào phòng cưới, và cho Lê-a một đứa tớ gái tên Xinh-ba. Sáng ra, Gia-cốp mới biết người nằm bên mình là Lê-a. Người đến hỏi cậu: "Sao cậu lừa-gạt tôi?" ().
La-ban đáp tỉnh bơ: "Phong tục ở đây chẳng phải được gả em út trước, rồi chị cả sau". Ông bảo Gia-cốp cứ ở với Lê-a cho trọn tuần lễ cưới, rồi sẽ gả luôn Ra-chên, với điều kiện làm thêm bảy năm nữa. Gia-cốp chịu. Một tuần sau, người cưới Ra-chên, và Ra-chên được một tớ gái tên Bi-la. Gia-cốp yêu Ra-chên hơn Lê-a, và ở lại làm cho La-ban thêm bảy năm ().
Kinh Thánh kể tiếp một câu ngắn mà nặng: "Đức Giê-hô-va thấy Lê-a bị ghét", nên cho nàng có con, còn Ra-chên thì hiếm muộn. Lê-a sinh bốn con trai, và tên mỗi đứa là một tiếng lòng. Đứa đầu là Ru-bên, vì nàng nói Chúa đã thấy nỗi khổ của mình, và bây giờ chồng sẽ yêu mình. Đứa thứ hai là Si-mê-ôn, vì Chúa đã nghe biết nàng bị ghét. Đứa thứ ba là Lê-vi, vì nàng mong lần này chồng sẽ gắn bó với mình. Đứa thứ tư, nàng không nhắc đến chồng nữa. Nàng nói: "Lần nầy tôi ngợi khen Đức Giê-hô-va", và đặt tên con là Giu-đa ().
Ý nghĩa sâu xa
Gặp nhau bên giếng. Kinh Thánh có mấy câu chuyện gặp gỡ giống nhau đến lạ. Đầy tớ của Áp-ra-ham gặp Rê-be-ca bên giếng (). Gia-cốp gặp Ra-chên bên giếng. Về sau, Môi-se cũng gặp vợ mình bên một cái giếng ở xứ Ma-đi-an (). Người đọc xưa nghe tới "giếng" là biết sắp có đám cưới. Vì thế, khi sách Giăng kể Chúa Jêsus ngồi bên giếng Gia-cốp và trò chuyện với một người đàn bà (), nhiều người đọc đã nghe ra tiếng vọng của những chuyện này.
Luật gieo và gặt. Sứ đồ Phao-lô viết: "ai gieo giống chi, lại gặt giống ấy" (). Chuyện Gia-cốp là một ví dụ sống. Người chiếm chỗ anh cả (; ), giờ bị ép phải nhận chị cả. Nhưng ngay cả khi Gia-cốp đang gặt điều mình gieo, Chúa vẫn giữ lời hứa ở Bê-tên là sẽ ở cùng người (). Trong tay một ông cậu gian, Gia-cốp vẫn có vợ, có con, và sẽ có của.
Chúa là Đấng đoái xem. Lê-a đặt tên con đầu với ý "Chúa đã thấy". Trước nàng, A-ga, người tớ gái bị đuổi đi, đã gọi Chúa là Đấng "hay đoái xem" (). Sau nàng, An-ne, người vợ son sẻ bị trêu chọc, cũng được Chúa nhớ đến (). Và Ma-ri, một cô gái quê, hát rằng Chúa "đã đoái đến sự hèn hạ của tôi tớ Ngài" (). Cả Kinh Thánh có một sợi chỉ: Chúa nhìn xuống những người bị coi nhẹ.
Từ người vợ bị ghét ra dòng vua. Ra-chên là người được yêu, nhưng hai chi phái quan trọng nhất của Y-sơ-ra-ên lại đến từ Lê-a. Con thứ ba, Lê-vi, là tổ của dòng thầy tế lễ, được Chúa biệt riêng để hầu việc Ngài (). Con thứ tư, Giu-đa, là tổ của vua Đa-vít, và của Chúa Jêsus (; ). Sách cuối Kinh Thánh gọi Chúa Jêsus là "sư tử của chi phái Giu-đa" ().
Lê-a cuối cùng được chỗ bên chồng. Ra-chên chết trên đường và được chôn bên vệ đường gần Bết-lê-hem (). Lê-a thì được chôn trong hang mộ của gia đình, nơi Gia-cốp xin được nằm cùng (). Nhiều đời sau, dân Bết-lê-hem chúc phước cho một cô dâu là được như "Ra-chên và Lê-a, là hai người đã dựng nên nhà Y-sơ-ra-ên" ().
Lưu ý
Đôi mắt "yếu" của Lê-a không chắc là lời chê. Chữ Hê-bơ-rơ ở đây có thể hiểu là yếu, mờ, nhưng cũng có thể hiểu là dịu dàng. Các bản dịch hiểu khác nhau. Điều chắc chắn là câu văn đặt hai chị em cạnh nhau để cho thấy Ra-chên đẹp hơn trong mắt Gia-cốp.
Sao Gia-cốp không nhận ra? Kinh Thánh không giải thích. Người ta thường đoán: cô dâu thời ấy che mặt bằng lúp (), trời tối, và sau một bữa tiệc thì người ta khó tỉnh táo. Dù thế nào, chi tiết bóng tối nhắc ta nhớ đến người cha mù bị lừa ở đoạn 27.
Kể lại không có nghĩa là khen. Gia-cốp cưới hai chị em, rồi thêm hai tớ gái. Kinh Thánh không khen điều đó. Về sau, luật Môi-se cấm lấy hai chị em làm vợ cùng lúc, chính vì sẽ "sanh ghen tương" (). Đoạn sau sẽ cho thấy cảnh ghen tuông ấy đau đớn thế nào.
"Bị ghét" là được yêu ít hơn. Câu 29:30 nói Gia-cốp thương Ra-chên hơn Lê-a, rồi câu 29:31 nói Lê-a "bị ghét". Trong cách nói Hê-bơ-rơ, chữ "ghét" ở đây có nghĩa là được thương ít hơn, bị đặt xuống hàng sau. Luật Môi-se cũng dùng cách nói này khi bàn về người có hai vợ (). Nói vậy không làm nỗi đau của Lê-a nhẹ đi: bị đặt hàng sau trong chính nhà mình đã là khổ lắm rồi.
"Một tuần" là tuần lễ cưới. Thời ấy, tiệc cưới kéo dài bảy ngày, như tiệc cưới của Sam-sôn về sau (). La-ban bảo Gia-cốp ở trọn tuần với Lê-a, rồi mới gả Ra-chên. Gia-cốp cưới Ra-chên ngay sau đó, không phải đợi thêm bảy năm, nhưng phải làm trả bảy năm sau khi cưới.
Các nhà giải kinh nói gì (5)
Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, đọc hai chị em như hình ảnh của hai lối sống. Lê-a, mắt yếu mà đông con, là đời sống làm việc, lao nhọc giữa đời mà sinh nhiều kết quả. Ra-chên, đẹp mà lâu không có con, là đời sống chiêm ngắm Chúa, đẹp hơn nhưng khó với tới. Người ta phải "cưới" Lê-a trước rồi mới được Ra-chên. (Chống Faustus — Contra Faustum, quyển XXII)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc ý Lê-a là đời hoạt động, Ra-chên là đời chiêm niệm ở Contra Faustum quyển XXII; chưa chắc số chương và cách ông nói câu cuối
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, không bào chữa cho Gia-cốp. Ông nói La-ban gian dối thật, nhưng sự gian dối của La-ban không làm cho việc Gia-cốp lấy hai vợ thành đúng. Theo ông, đó là một lỗi làm hỏng luật hôn nhân Chúa đặt từ đầu, và câu chuyện ghen tuông trong nhà Gia-cốp là hậu quả của lỗi ấy. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 29)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Calvin chê việc đa thê của Gia-cốp ở phần đoạn 29; chưa chắc câu nào và cách ông nói
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, thấy ở đây sự công bằng của Chúa. Gia-cốp đã lừa cha mình, nay bị cậu mình lừa lại, và theo đúng cách mình đã lừa. Henry khuyên người đọc: khi bị người ta đối xử tệ, nên nhìn lại xem mình đã từng đối xử với ai như vậy chưa. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 29)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Henry thấy Gia-cốp bị trả đúng cách mình lừa; chưa chắc cách ông nói lời khuyên
Robert Alter, học giả Do Thái người Mỹ, chỉ ra rằng chuyện gặp vợ bên giếng là một "cảnh mẫu" mà người kể xưa dùng đi dùng lại: chàng trai đi xa, gặp cô gái bên giếng, múc nước, cô gái chạy về báo tin, rồi có đám cưới. Cái hay là mỗi lần kể, chi tiết lại đổi để nói lên tính người. Đầy tớ của Áp-ra-ham cầu nguyện và để Rê-be-ca làm việc. Gia-cốp thì một mình lăn hòn đá mà cả bọn chăn chiên phải đợi nhau mới lăn nổi: một người mạnh mẽ, nhưng đời người sẽ là chuỗi vật lộn. (The Art of Biblical Narrative, chương 3)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếu"cảnh mẫu" gặp vợ bên giếng, so Sáng-thế 24, 29 và Xuất 2, là luận điểm nổi tiếng ở chương 3; ý về hòn đá chắc ở đó nhưng chưa chắc cách nói
Tim Keller, mục sư ở New York, dùng chuyện này để nói về những điều ta thần tượng hóa. Gia-cốp đặt hết hy vọng đời mình vào Ra-chên, như thể có nàng là đời mình sẽ trọn. Nhưng sáng hôm sau, người nằm bên là Lê-a. Keller nói: ta đặt hy vọng vào điều gì ngoài Chúa thì sáng ra cũng thấy "Lê-a", nghĩa là không điều gì trên đời trọn vẹn như ta tưởng. Ông cũng nhấn mạnh Lê-a: người vợ không được yêu, đến đứa con thứ tư thì tìm được chỗ dựa nơi Chúa, và từ nàng ra Giu-đa, dòng của Đấng Cứu Thế. (Counterfeit Gods, chương 2)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuchương 2 "Love Is Not All You Need" bàn đúng Gia-cốp, Lê-a, Ra-chên, ý "sáng ra là Lê-a" được trích rộng rãi
Nguyên văn cả đoạn · 35 câu
1Đoạn, Gia-cốp lên đường, đi đến xứ của dân Đông phương. 2Người nhìn xem, thấy một cái giếng trong đồng ruộng, gần đó có ba bầy chiên nằm nghỉ, vì nơi nầy là chốn người ta cho các bầy chiên uống nước. Hòn đá đậy trên miệng giếng rất lớn. 3Các bầy chiên đều hiệp lại đó, rồi họ lăn hòn đá trên miệng giếng ra, cho các bầy uống nước; đoạn, lăn đá lại chỗ cũ, đậy trên miệng giếng. 4Gia-cốp hỏi mấy tay chăn chiên rằng: Hỡi các anh! các anh ở đâu đây? Bọn đó đáp rằng: Chúng tôi ở Cha-ran đến. 5Người hỏi: Các anh có biết La-ban, con trai Na-cô, chăng? Đáp rằng: Chúng tôi biết. 6Lại hỏi: Người đó được mạnh giỏi chăng? Đáp rằng: Người vẫn được mạnh giỏi, và nầy, Ra-chên, con gái người, đang đi đến cùng bầy chiên kia. 7Người nói: Nầy, trời hãy còn sớm, chưa phải là giờ nhóm hiệp các súc vật; vậy, các anh hãy cho bầy chiên uống nước, rồi thả đi ăn lại đi. 8Đáp rằng: Chúng tôi làm như vậy chẳng được; phải đợi các bầy hiệp lại đủ hết rồi, bấy giờ mới lăn hòn đá trên miệng giếng ra, cho bầy uống nước được. 9Vả, đang lúc người còn nói chuyện cùng bọn đó, thì Ra-chên dắt bầy chiên của cha nàng đến, vì nàng vốn là người chăn chiên. 10Khi vừa thấy Ra-chên, con gái La-ban, cậu mình, thì người liền lại gần lăn hòn đá ra khỏi miệng giếng, cho bầy chiên của La-ban, cậu mình, uống nước. 11Gia-cốp hôn Ra-chên, cất tiếng lên khóc; 12rồi nói cho nàng biết rằng mình là bà con với cha nàng, tức con trai của Rê-be-ca. Nàng bèn chạy về thuật lại cho cha hay. 13Vừa khi nghe nói Gia-cốp, con trai của em gái mình, thì La-ban chạy đến trước mặt người, ôm choàng lấy mà hôn, rồi mời vào nhà. Gia-cốp thuật lại cho La-ban nghe các việc đã xảy qua. 14La-ban bèn đáp rằng: Thật vậy, cháu là cốt nhục của cậu; rồi Gia-cốp ở một tháng cùng cậu. 15Đoạn, La-ban nói cùng Gia-cốp rằng: vì cớ cháu là bà con của cậu, cháu giúp công không cho cậu thôi sao? Tiền công bao nhiêu hãy nói cho cậu biết. 16Vả, La-ban có hai con gái, con lớn tên là Lê-a; con nhỏ tên là Ra-chên. 17Mắt Lê-a yếu, còn Ra-chên hình dung đẹp đẽ, vẻ mặt tốt tươi. 18Gia-cốp yêu Ra-chên nên nói rằng: Vì nàng Ra-chên, con út cậu, tôi sẽ giúp việc trong bảy năm. 19La-ban trả lời rằng: Thà cậu gả nó cho cháu hơn là gả cho một người khác; hãy ở với cậu. 20Vậy, Gia-cốp vì Ra-chên, phải giúp việc trong bảy năm: nhưng bởi yêu nàng, nên coi bảy năm bằng chừng đôi ba bữa. 21Kế đó, Gia-cốp nói cùng La-ban rằng: Hạn tôi đã mãn rồi; đâu! xin cậu hãy giao vợ tôi lại đặng tôi đến gần cùng nàng. 22La-ban bèn mời các người trong xóm, bày một bữa tiệc; 23đến chiều tối, bắt Lê-a, con gái mình, đưa cho Gia-cốp, rồi chàng đến cùng nàng. 24La-ban lại cắt con đòi Xinh-ba theo hầu Lê-a, con gái mình. 25Sáng bữa sau, mới biết là nàng Lê-a, thì Gia-cốp hỏi La-ban rằng: Cậu đã đãi tôi cách chi vậy? Có phải vì Ra-chên mà tôi mới giúp việc cho nhà cậu chăng? Sao cậu lừa-gạt tôi? 26La-ban đáp rằng: Phong tục ở đây chẳng phải được gả em út trước, rồi chị cả sau. 27Hãy ở với đứa nầy trọn một tuần đi, rồi ta sẽ gả luôn đứa kia cho; về đứa kia cháu phải giúp công cho cậu thêm bảy năm nữa. 28Gia-cốp theo lời, ở cùng Lê-a trọn một tuần, rồi La-ban gả Ra-chên con gái mình, cho chàng, 29và cắt con đòi Bi-la theo hầu Ra-chên con gái mình. 30Gia-cốp đi lại cùng Ra-chên, thương yêu nàng hơn Lê-a. Vậy, người ở giúp việc nhà La-ban thêm bảy năm nữa. 31Đức Giê-hô-va thấy Lê-a bị ghét, bèn cho nàng sanh sản; còn Ra-chên lại son sẻ. 32Lê-a thọ thai, sanh một con trai, đặt tên Ru-bên; vì nói rằng: Đức Giê-hô-va đã thấy sự cực khổ tôi; bây giờ chồng sẽ yêu mến tôi. 33Nàng thọ thai nữa và sanh một con trai, đặt tên Si-mê-ôn; vì nói rằng. Đức Giê-hô-va có nghe biết tôi bị ghét, nên cho thêm đứa này. 34Nàng thọ thai nữa và sanh một con trai; nàng rằng: Lần nầy chồng sẽ dính díu cùng tôi, vì tôi đã sanh cho người ba con trai; bởi cớ đó, đặt tên là Lê-vi. 35Nàng thọ thai nữa, sanh một con trai, và nói rằng: Lần nầy tôi ngợi khen Đức Giê-hô-va; vì cớ ấy, đặt tên là Giu-đa. Đoạn, nàng thôi thai nghén.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.