Sáng-thế Ký · Đoạn 30
Hai chị em giành nhau và bầy chiên rằn
Kể lại 43 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Lê-a đã sinh cho Gia-cốp bốn con trai, còn Ra-chên, người vợ ông yêu, vẫn không có con. Ra-chên ghen với chị, nói với chồng: "Hãy cho tôi có con, bằng không, tôi chết". Gia-cốp nổi giận: ta đâu phải là Đức Chúa Trời mà không cho nàng có con ().
Ra-chên bèn làm như Sa-rai ngày xưa: bà đưa đầy tớ gái là Bi-la cho chồng, để có con qua cô. Bi-la sinh hai con trai. Ra-chên đặt tên cho chúng, và mỗi tên là một lời tuyên bố: Đan, vì "Đức Chúa Trời đã xét tôi công bình", và Nép-ta-li, vì "tôi đã hết sức chống cự với chị tôi, và tôi được thắng" ().
Lê-a thấy mình thôi sinh, cũng đưa đầy tớ gái là Xinh-ba cho chồng. Xinh-ba sinh Gát và A-se. Tên của chúng nói lên niềm vui của Lê-a: "Phước biết dường bao!" (). Cuộc đua giữa hai chị em giờ được tính bằng số con.
Một hôm, Ru-bên, con trai lớn của Lê-a, tìm được mấy trái phong già ngoài đồng, một thứ trái người xưa tin là giúp phụ nữ thụ thai. Ra-chên xin. Lê-a cay đắng đáp: cô đã cướp chồng tôi, giờ còn muốn lấy cả trái phong già của con tôi sao? Hai chị em bèn đổi chác: Ra-chên lấy trái, và đêm ấy để Gia-cốp ở với Lê-a ().
Trớ trêu thay, chính Lê-a lại có thai. Chúa nghe lời bà, và bà sinh thêm Y-sa-ca, rồi Sa-bu-lôn, rồi một con gái tên là Đi-na. Bà nói: lần này chồng sẽ ở với tôi, vì tôi đã sinh cho ông sáu con trai ().
Rồi, như câu ở chuyện Nô-ê, "Đức Chúa Trời nhớ lại Ra-chên". Ngài nghe lời bà và cho bà có thai. Bà sinh một con trai và nói: "Đức Chúa Trời đã rửa sự xấu hổ cho tôi rồi". Bà đặt tên con là Giô-sép, nghĩa là "xin thêm", và cầu xin Chúa cho thêm một con trai nữa ().
Có Giô-sép rồi, Gia-cốp xin cậu La-ban cho mình đem vợ con về quê. La-ban không muốn mất người làm giỏi; ông nhận rằng Chúa đã ban phước cho mình nhờ Gia-cốp, và bảo cháu tự định tiền công ().
Gia-cốp đưa ra một đề nghị có vẻ thiệt cho mình: ông không lấy gì cả, chỉ xin những con chiên, con dê có sọc, có đốm, hay có màu đen, vốn ít khi có trong bầy. La-ban đồng ý ngay, nhưng cùng ngày đó lén tách hết những con có đốm ra, giao cho các con trai mình đem đi xa ba ngày đường ().
Gia-cốp đáp lại bằng mẹo của mình. Ông lột vỏ những cành cây cho lộ ra các vằn trắng, đặt trong máng nước nơi bầy vật đến uống và giao phối. Lại chỉ đặt cành khi con mạnh khỏe đến, để những con khỏe sinh ra con có đốm. Thế là bầy có đốm của Gia-cốp ngày càng đông và khỏe, còn bầy của La-ban thì yếu ớt. Gia-cốp trở nên rất giàu ().
Ý nghĩa sâu xa
Hai người đã dựng nên nhà Y-sơ-ra-ên. Nhiều thế kỷ sau, khi Bô-ô cưới Ru-tơ, dân Bết-lê-hem chúc: nguyện Chúa làm cho người nữ này giống như Ra-chên và Lê-a, "là hai người đã dựng nên nhà Y-sơ-ra-ên" (). Những năm tháng ganh đua ấy được nhớ đến như là sự khởi đầu của cả một dân tộc.
Chúa thấy người bị ghét. Ở đoạn trước, Kinh Thánh nói Chúa thấy Lê-a bị ghét nên cho bà sinh con (). Ở đoạn này, Chúa lại nghe Lê-a. Giống như với A-ga, Chúa đứng về phía người ít được yêu thương.
Rửa sự xấu hổ. Lời của Ra-chên khi sinh Giô-sép vang lại trong lời của Ê-li-sa-bét, mẹ Giăng Báp-tít, khi bà có thai lúc tuổi già: Chúa đã đoái đến tôi "để cất sự xấu hổ tôi giữa mọi người" (). Và An-ne, mẹ của Sa-mu-ên, cũng sống trong nỗi đau son sẻ như Ra-chên ().
Con cái là cơ nghiệp từ Chúa. Thi-thiên nói: "con cái là cơ nghiệp bởi Đức Giê-hô-va mà ra" (). Cả Ra-chên lẫn Lê-a đều nói đến Chúa khi đặt tên con. Dù động cơ của họ lẫn lộn, họ vẫn biết con cái đến từ đâu.
Giô-sép. Đứa con của lời cầu xin "xin thêm" ấy sẽ là nhân vật chính của phần cuối sách Sáng-thế Ký. Từ gia đình rối ren này, Chúa sẽ dùng Giô-sép để cứu chính các anh của ông.
Lưu ý
Lấy nhiều vợ. Kinh Thánh kể chuyện Gia-cốp có hai vợ và hai vợ lẽ mà không bình luận. Nhưng cách nó kể đủ cho thấy hậu quả: ghen tuông, cay đắng, con cái bị cuốn vào cuộc tranh giành. Kể lại không có nghĩa là Kinh Thánh khen việc ấy.
Trái phong già. Đây là một loại cây có củ và trái thơm, mọc ở vùng Địa Trung Hải. Người xưa tin nó giúp sinh con và gợi tình. Có lẽ người kể muốn cho thấy sự mỉa mai: người có trái phong già là Ra-chên lại không có thai ngay, còn Lê-a, người đã cho đi, thì có.
Cành cây lột vỏ có làm chiên đẻ con có đốm không? Không. Người xưa tin rằng những gì con vật cái nhìn thấy lúc thụ thai có thể in vào con của nó, nhưng khoa học ngày nay biết điều đó không đúng. Chính Kinh Thánh, ở đoạn sau, cho biết lý do thật: Chúa đã cho Gia-cốp thấy trong giấc mơ rằng Ngài lo cho ông (). Có thể Gia-cốp cũng đã khéo chọn giống, khi cho con khỏe giao phối riêng.
Đi-na. Đứa con gái duy nhất được nêu tên trong gia đình này. Kinh Thánh không ghi lời đặt tên cho cô như các anh. Cô sẽ trở lại trong một câu chuyện đau lòng ở đoạn 34.
Các nhà giải kinh nói gì (5)
Robert Alter, học giả Do Thái người Mỹ, chú ý đến những lời đặt tên con. Theo ông, mỗi cái tên là một câu ngắn nói lên tâm trạng của người mẹ lúc ấy, và nối các tên lại với nhau thì thành một cuộc đối thoại câm giữa hai chị em, kể lại cả câu chuyện tình cảm của họ. (Genesis, bản dịch có chú giải)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Alter chú giải các lời đặt tên như lời nói lên cảm xúc; chưa chắc ông nói ý "cuộc đối thoại"
Nahum Sarna, học giả Do Thái người Mỹ, nói về niềm tin xưa rằng hình ảnh con vật mẹ thấy lúc thụ thai có thể in vào con nó. Theo ông, đoạn 30 kể Gia-cốp dùng niềm tin dân gian ấy, nhưng đoạn 31 cho thấy người kể chuyện không để chiến thắng của Gia-cốp dựa vào phép mẹo, mà dựa vào sự can thiệp của Chúa. (Understanding Genesis)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Sarna nói về niềm tin dân gian về thụ thai và vai trò của Chúa ở đoạn 31; chưa chắc là sách nào
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, không khen cách cư xử của hai chị em. Theo ông, Ra-chên đòi con như thể Gia-cốp có quyền ban, và các bà dùng đầy tớ gái là làm xáo trộn hôn nhân mà Chúa đã lập. Nhưng ông nhấn mạnh rằng Chúa, trong lòng thương xót, vẫn làm thành lời hứa qua chính những người yếu đuối ấy. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, Sáng-thế Ký 30)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuCalvin thường chê đa thê và việc dùng nữ tì; chưa chắc lời ông ở đoạn 30
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, dùng câu "Há ta được thay quyền Đức Giê-hô-va" để dạy rằng con cái là món quà riêng của Chúa. Theo ông, Ra-chên đáng lẽ phải đến với Chúa mà cầu xin, thay vì đòi chồng. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 30)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếulối áp dụng này rất gần với Henry; chưa chắc lời ông
Leon Kass, học giả Do Thái người Mỹ, đọc đoạn này như cảnh Gia-cốp cuối cùng đã gặp đúng đối thủ. La-ban xảo quyệt chẳng kém ông, và cuộc đấu trí giữa hai người dạy Gia-cốp nếm lại chính điều ông đã làm với anh và cha. (The Beginning of Wisdom: Reading Genesis)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếuhợp với lối đọc của Kass về Gia-cốp bị lừa lại; chưa nhớ ông nói cụ thể ở đoạn 30
Nguyên văn cả đoạn · 43 câu
1Ra-chên thấy mình chẳng sanh con cho Gia-cốp, thì đem lòng ghen ghét chị, nói cùng Gia-cốp rằng: Hãy cho tôi có con, bằng không, tôi chết. 2Gia-cốp nổi giận cùng Ra-chên mà rằng: Há ta được thay quyền Đức Giê-hô-va, mà không cho ngươi sanh sản sao? 3Ra-chên rằng: Nầy con đòi Bi-la của tôi, hãy lại cùng nó, hầu cho nó sanh đẻ thay cho tôi, đặng phần tôi bởi nó cũng có con nữa. 4Vậy, Ra-chên đưa Bi-la làm hầu Gia-cốp, và người đi lại cùng nàng. 5Bi-la thọ thai, sanh một con trai cho Gia-cốp. 6Ra-chên rằng: Đức Chúa Trời đã xét tôi công bình, nhậm lời tôi, nên cho tôi một con trai; vì cớ ấy, nàng đặt tên đứa trai đó là Đan. 7Bi-la, con đòi của Ra-chên, thọ thai nữa, và sanh một con trai thứ nhì cho Gia-cốp. 8Ra-chên rằng: Tôi đã hết sức chống cự với chị tôi, và tôi được thắng; vì cớ ấy, nàng đặt tên đứa trai nầy là Nép-ta-li. 9Lê-a thấy mình thôi sanh sản, bèn bắt Xinh-ba, con đòi mình, làm hầu cho Gia-cốp. 10Xinh-ba, con đòi của Lê-a, sanh một con trai cho Gia-cốp. 11Lê-a rằng: Phước biết dường bao! rồi đặt tên đứa trai đó là Gát. 12Xinh ba, con đòi của Lê-a, sanh một con trai thứ nhì cho Gia-cốp; 13thì Lê-a rằng: Tôi lấy làm vui mừng dường bao! vì các con gái sẽ xưng ta được phước; nàng bèn đặt tên đứa trai đó là A-se. 14Nhằm mùa gặt lúa mì, Ru-bên đi ra đồng gặp được những trái phong già, đem về dâng cho Lê-a, mẹ mình. Ra-chên bèn nói cùng Lê-a rằng: Xin chị hãy cho tôi những trái phong già của con chị đó. 15Đáp rằng: Cướp chồng tao há là một việc nhỏ sao, nên mầy còn muốn lấy trái phong già của con trai tao nữa? Ra-chên rằng: ã thôi! chồng ta hãy ở cùng chị tối đêm nay, đổi cho trái phong già của con chị đó. 16Đến chiều, Gia-cốp ở ngoài đồng về, thì Lê-a đến trước mặt người mà nói rằng: Chàng hãy lại cùng tôi, vì tôi đã dùng trái phong già của con tôi chịu thuê được chàng; vậy, đêm đó người lại nằm cùng nàng. 17Đức Chúa Trời nhậm lời Lê-a, nàng thọ thai và sanh cho Gia-cốp một con trai thứ năm. 18Nàng rằng: Đức Chúa Trời đã đền công tôi, vì cớ tôi đã trao con đòi cho chồng; vậy, nàng đặt tên đứa con trai đó là Y-sa-ca. 19Lê-a thọ thai nữa, sanh một con trai thứ sáu cho Gia-cốp, 20bèn nói rằng: Đức Chúa Trời ban cho tôi một vật quí báu; lần nầy chồng sẽ ở cùng tôi, vì đã sanh cho người sáu con trai rồi. Nàng đặt tên đứa con trai nầy là Sa-bu-lôn. 21Kế đó, nàng sanh một con gái, đặt tên là Đi-na. 22Đức Chúa Trời nhớ lại Ra-chên, bèn nhậm lời và cho nàng sanh sản. 23Nàng thọ thai, sanh một con trai, mà rằng: Đức Chúa Trời đã rửa sự xấu hổ cho tôi rồi; 24bèn đặt tên đứa trai đó là Giô-sép; lại nói rằng: Cầu xin Đức Giê-hô-va thêm cho một con trai nữa! 25Khi Ra-chên đã sanh Giô-sép thì Gia-cốp thưa cùng La-ban rằng: Xin cậu cho tôi thôi, đặng trở về quê hương tôi; 26xin giao vợ và con lại cho tôi, mà tôi đã được vì cớ giúp cậu, để tôi đi; bởi cậu cũng biết rằng tôi đã giúp công việc cho cậu thể nào. 27La-ban đáp rằng: Ước gì cậu được nhờ ơn cháu! Cậu cũng đoán rõ ràng Đức Giê-hô-va đã vì cháu mà ban phước cho cậu vậy. 28Lại nói rằng: Cháu hãy định công giá cháu đi, rồi cậu sẽ trả cho! 29Gia-cốp đáp: Cậu biết tôi giúp đỡ cậu thể nào, và về tay tôi bầy súc vật cậu được ra sao. 30Trước khi tôi đến, súc vật của cậu thật ít, nhưng từ khi tôi đến ở, thì thêm nhiều quá bội. Đức Giê-hô-va đã ban phước cho cậu từ khi tôi bước chân vào nhà nầy; bây giờ biết chừng nào tôi sẽ được lo việc nhà tôi? 31La-ban rằng: Cậu sẽ cho cháu cái gì bây giờ? Đáp rằng: Sẽ chẳng cho tôi chi cả. Nếu thuận theo lời nầy, thì tôi sẽ cho ăn và chăn bầy súc vật cậu nữa: 32Ngày nay tôi sẽ đi kiểm soát các bầy chiên và bầy dê của cậu; trong bầy chiên bầy dê, hễ con nào có rằn, có đốm, cùng chiên sắc đen, thì tôi sẽ để riêng ra; ấy sẽ là phần công giá của tôi đó. 33Một mai cậu đi xem xét công giá tôi, thì lòng ngay thẳng tôi sẽ làm chứng trước mặt cậu. Hễ ở về phần bên tôi, các con dê nào không có rằn và đốm, các chiên con nào không có sắc đen, thì sẽ cho là ăn cắp. 34La-ban đáp: ã thôi! được như lời cháu nói. 35Chính ngày đó, La-ban liền để riêng các dê đực có sọc, có đốm, các dê cái có rằn, có đốm, các vật nào có đốm trắng và các chiên con có sắc đen, giao cho mấy con trai mình; 36rồi để Gia-cốp cùng mình ở cách xa nhau chừng ba ngày đường; Gia-cốp bèn chăn bầy súc vật của La-ban chỉ còn lại. 37Đoạn, Gia-cốp lấy nhành bạch dương, nhành bồ đào và nhành bá-tiên tươi, lột vỏ để bày lằn da trắng ở trong ra. 38Người để những nhành đã lột vỏ trong máng trước mặt con chiên, là nơi các thú đó đến uống; khi đến uống nước thì con chiên có giao hiệp nhau. 39Các con chiên ngó thấy những nhành đó mà giao hiệp nhau thì sanh chiên con có sọc, có rằn và có đốm. 40Gia-cốp để riêng chiên con ra, rồi để chiên cái trong bầy của La-ban trước mặt các con có sọc và có sắc đen; nhưng bầy mình thì riêng ra, không để gần bầy của La-ban. 41Vả, mọi lần các con chiên mạnh mập giao hiệp, thì Gia-cốp để các nhành đó dưới mắt trong máng uống nước, đặng chúng nó đối nhành mà giao hiệp cùng nhau. 42Nhưng khi nào con chiên gầy ốm, thì người không để nhành như vậy; thế thì, các chiên con gầy ốm để về phần La-ban, còn chiên con mạnh mập lại về phần Gia-cốp. 43Vậy, người trở nên rất giàu, có nhiều bầy súc vật, tôi trai, tớ gái, lạc đà và lừa.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.