Sáng-thế Ký · Đoạn 31
Gia-cốp trốn khỏi nhà La-ban
Kể lại 55 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Các con trai La-ban bắt đầu xì xào: Gia-cốp lấy hết của cha ta mà giàu lên. Gia-cốp nhìn nét mặt cậu, thấy cậu không còn đối xử với mình như trước. Đúng lúc ấy, Chúa phán: hãy trở về xứ của tổ phụ ngươi, Ta sẽ ở cùng ngươi ().
Gia-cốp gọi Ra-chên và Lê-a ra ngoài đồng, nơi không ai nghe trộm, và kể cho hai vợ. Cha các nàng đã đổi tiền công của ta mười lần, nhưng Chúa không cho ông làm hại ta. Ông kể giấc mơ trong đó thiên sứ cho ông thấy bầy chiên đốm, và nói: "ta đã thấy cách La-ban ăn ở cùng ngươi rồi". Chính Đức Chúa Trời của Bê-tên bảo ông về quê ().
Lần đầu tiên, hai chị em đồng lòng với nhau. Họ nói: nhà cha còn phần gì cho chúng tôi đâu? Cha đã bán chúng tôi, rồi tiêu hết tiền bán. Của cải Chúa lấy lại từ cha là của chúng tôi và con cái chúng tôi. Chàng hãy làm theo lời Chúa ().
Gia-cốp cho vợ con lên lạc đà, lùa hết bầy súc vật, rồi lặng lẽ ra đi lúc La-ban đi hớt lông chiên. Ông không nói với cậu một lời. Còn Ra-chên, không ai biết, đã lấy trộm các tượng thần trong nhà cha mình ().
Ba ngày sau La-ban mới hay tin. Ông dẫn anh em đuổi theo bảy ngày đường, kịp Gia-cốp ở núi Ga-la-át. Nhưng đêm trước, Chúa hiện đến với La-ban trong giấc mơ và cảnh cáo: hãy cẩn thận, đừng nói gì với Gia-cốp, dù lành hay dữ ().
La-ban trách cháu: sao lại lén đi như dẫn con gái cậu đi làm tù binh? Sao không cho cậu hôn các con các cháu, làm tiệc đàn hát mà tiễn? Cậu có đủ sức hại cháu, nhưng Đức Chúa Trời của cha cháu đã cảnh cáo cậu. Rồi ông hỏi: sao lại ăn cắp các tượng thần của cậu? ().
Gia-cốp không biết việc Ra-chên làm. Ông thề: tìm thấy ở ai, người ấy phải chết. La-ban lục soát từng trại. Ra-chên đã giấu các tượng dưới bành lạc đà, rồi ngồi lên trên. Bà xin cha thông cảm vì mình đang có kinh, không đứng dậy được. La-ban tìm mãi không thấy ().
Đến lượt Gia-cốp nổi giận. Hai mươi năm uất ức tuôn ra. Tôi có tội gì mà cậu đuổi theo như vậy? Hai mươi năm tôi chăn bầy cho cậu, con nào bị thú xé tôi tự đền, ban ngày chịu nắng, ban đêm chịu lạnh, không được ngủ yên. Mười bốn năm vì hai con gái cậu, sáu năm vì bầy súc vật, và cậu đổi công tôi mười lần. Nếu Đức Chúa Trời của Áp-ra-ham, "Đấng mà Y-sác kính sợ", không ở với tôi, hẳn cậu đã đuổi tôi về tay không ().
La-ban không chịu nhận lỗi, vẫn nói: con gái là của cậu, cháu là của cậu, bầy súc vật cũng là của cậu. Nhưng ông đề nghị kết ước. Hai bên chất một đống đá làm chứng, gọi là Ga-lét, cũng gọi là Mích-ba, nghĩa là "chòi canh". La-ban nói: khi chúng ta xa nhau, cầu xin Chúa canh chừng giữa cậu và cháu. Không ai được vượt qua đống đá này để hại người kia ().
Hai bên thề trước mặt Chúa, dâng của lễ, ăn bánh với nhau. Sáng hôm sau, La-ban hôn các con các cháu, chúc phước cho họ, rồi trở về nhà ().
Ý nghĩa sâu xa
Lời hứa ở Bê-tên được giữ. Chúa đã hứa: Ta ở cùng ngươi, sẽ gìn giữ ngươi, "và đem ngươi về xứ nầy" (). Đoạn 31 là lúc lời hứa ấy bắt đầu thành. Chúa tự xưng là "Đức Chúa Trời của Bê-tên", để Gia-cốp nhớ lại.
Thần của nhà La-ban. Giô-suê sau này nhắc rằng tổ tiên của Áp-ra-ham ở bên kia sông "hầu việc các thần khác" (). Nhà La-ban vẫn còn giữ các tượng thần ấy. Ít lâu sau, Gia-cốp sẽ bảo cả nhà: hãy dẹp bỏ các thần ngoại bang khỏi giữa các ngươi ().
Đấng canh giữ không ngủ. La-ban gọi đống đá là Mích-ba, "chòi canh", và xin Chúa canh chừng. Thi-thiên nói về Chúa như Đấng gìn giữ Y-sơ-ra-ên "Không hề nhắp mắt, cũng không buồn ngủ" (). Gia-cốp không ngủ yên được suốt hai mươi năm, nhưng Chúa đã thức canh cho ông.
Để Chúa xét xử. Gia-cốp không trả thù La-ban. Ông kể nỗi oan và để Chúa làm chứng. Tân Ước dạy điều tương tự: chớ tự trả thù, hãy nhường chỗ cho Chúa xét xử ().
Lưu ý
Các "pho tượng thờ" là gì? Chữ Hê-bơ-rơ là teraphim, những tượng thần nhỏ trong gia đình. Về sau, chính Mi-canh, vợ của Đa-vít, cũng có một tượng như vậy trong nhà (). Có học giả cho rằng giữ tượng thần gia đình có liên quan đến quyền thừa kế, nhưng ý này ngày nay bị nhiều người nghi ngờ. Kinh Thánh không nói vì sao Ra-chên lấy chúng.
Lời "Mích-ba" không phải lời chúc tình bạn. Câu "cầu xin Đức Giê-hô-va coi sóc cậu và cháu" ngày nay đôi khi được khắc trên đồ trang sức như lời chúc cho người thương ở xa. Nhưng trong văn mạch, đó là lời của hai người không tin nhau: xin Chúa canh chừng, vì chúng ta không thể canh chừng nhau.
Mưu của Ra-chên. Ra-chên lừa cha bằng cách viện cớ đang có kinh. Kinh Thánh kể việc ấy với chút mỉa mai: các "thần" của La-ban bị một phụ nữ ngồi đè lên. Nhưng không có nghĩa Kinh Thánh khen việc trộm và nói dối. Lời thề vội vàng của Gia-cốp, "ai đó sẽ bị chết đi", làm người đọc lo lắng khi đọc đến chuyện Ra-chên qua đời ở đoạn 35.
Có hai cách kể về bầy chiên đốm? Ở đoạn 30, Gia-cốp dùng cành cây lột vỏ. Ở đoạn 31, ông nói Chúa đã cho ông thấy trong giấc mơ. Không nhất thiết mâu thuẫn: Gia-cốp làm theo mẹo của mình, nhưng về sau ông hiểu rằng kết quả là do Chúa.
Các nhà giải kinh nói gì (5)
Nahum Sarna, học giả Do Thái người Mỹ, nói về các tượng thần gia đình. Ông nhắc đến các văn bản xưa ở thành Nuzi từng được dùng để giải thích rằng ai giữ tượng thần thì có quyền thừa kế, nhưng cho rằng cách giải thích ấy không chắc. Theo Sarna, điều câu chuyện muốn cho thấy là sự yếu ớt của các thần ấy: chúng bị trộm, bị giấu, và không tự cứu mình được. (Understanding Genesis)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Sarna bàn các văn bản Nuzi về teraphim; chưa chắc ông nghiêng về phía nào và nằm ở sách nào
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, không bênh Ra-chên. Theo ông, việc bà lấy trộm tượng thần cho thấy bà vẫn còn mê tín, chưa dứt khỏi lối thờ cúng của nhà cha. Ông dùng chuyện này để nói rằng ngay trong gia đình được Chúa chọn, những tàn tích của thờ thần tượng vẫn còn bám rất dai. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 31 câu 19)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuCalvin chê Ra-chên mê tín khi lấy tượng thần là cách đọc quen; chưa chắc lời ông
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, đọc lời Gia-cốp kể lại hai mươi năm làm việc như một tấm gương về người làm công trung tín. Theo ông, người tin Chúa nên làm việc cho chủ hết lòng như vậy, ngay cả khi chủ không công bằng, và để Chúa là Đấng đền đáp. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 31)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếulối áp dụng về người làm công trung tín hợp với Henry; chưa chắc lời ông
Robert Alter, học giả Do Thái người Mỹ, chú ý đến danh xưng lạ "Đấng mà Y-sác kính sợ", có thể dịch là "Nỗi Kinh Sợ của Y-sác". Ông cho rằng đây là một danh xưng rất cổ của Chúa, gợi lại nỗi kinh hãi mà Y-sác đã trải qua khi bị đặt trên bàn thờ ở núi Mô-ri-a. (Genesis, bản dịch có chú giải)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếuchắc Alter chú giải danh xưng "Fear of Isaac"; không chắc ông nối với chuyện Mô-ri-a
Leon Kass, học giả Do Thái người Mỹ, đọc cảnh Ra-chên và Lê-a cùng đồng ý ra đi như một bước ngoặt. Hai chị em từng đối đầu nhau, nay lần đầu tiên nói chung một tiếng, vì cùng nhận ra cha mình đã đối xử với họ như người ngoài. Theo Kass, gia đình Gia-cốp chỉ thật sự thành một nhà khi rời khỏi nhà La-ban. (The Beginning of Wisdom: Reading Genesis)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếuhợp với lối đọc của Kass về sự hình thành gia đình; chưa nhớ ông nói cụ thể
Nguyên văn cả đoạn · 55 câu
1Gia-cốp được nghe lời các con La-ban nói rằng: Gia-cốp đã lấy hết gia tài cha ta, và vì nhờ của cha ta, nên mới được giàu có dường ấy. 2Gia-cốp cũng để ý coi nét mặt cậu, nhận biết rằng người chẳng đối ở với mình như trước nữa. 3Đức Giê-hô-va phán cùng Gia-cốp rằng: Hãy trở về xứ của tổ phụ ngươi, chốn bà con ngươi, ta sẽ phù hộ ngươi. 4Gia-cốp bèn sai người gọi Ra-chên và Lê-a đến nơi cầm bầy súc vật của mình ngoài đồng, 5và nói cùng họ rằng: Ta thấy sắc mặt cha hai ngươi đối cùng ta chẳng còn như trước nữa, nhưng nhờ Đức Chúa Trời của cha ta phù hộ ta. 6Chính hai ngươi cũng biết rằng ta đã giúp cha hai ngươi hết sức, 7còn cha hai ngươi lại khinh bạc và mười lần thay đổi công giá ta; nhưng Đức Chúa Trời không cho phép người làm hại ta chút nào. 8Khi người dạy rằng: Các con chiên có đốm dùng làm công giá ngươi, quả các con chiên đều sanh con ra có đốm. Còn nếu dạy rằng: Các con chiên có sọc dùng làm công giá ngươi, quả các con chiên đều sanh ra có sọc. 9Thế thì, Đức Chúa Trời đã bắt súc vật của cha hai ngươi cho ta đó! 10Đang trong lúc chiên giao hiệp nhau, ta nhướng mắt lên, chiêm bao thấy các chiên đực đang giao hiệp cùng chiên cái đều có sọc, có rằn và có đốm. 11Thiên sứ Đức Chúa Trời phán cùng ta trong mộng rằng: Hãy Gia-cốp! Ta bèn thưa: Có tôi đây. 12Thiên sứ rằng: Hãy nhướng mắt lên mà nhìn: hết thảy chiên đực đang giao hiệp cùng chiên cái đều có sọc, có rằn và có đốm; vì ta đã thấy cách La-ban ăn ở cùng ngươi rồi. 13Ta đây là Đức Chúa Trời của Bê-tên, tức nơi ngươi đã thoa dầu đầu cây trụ và đã khấn vái ta. Bây giờ, hãy đứng dậy, ra khỏi xứ nầy và trở về xứ của bà con ngươi. 14Ra-chên và Lê-a đáp cùng người mà rằng: Chúng tôi còn một phần chi hay là cơ nghiệp chi nơi nhà cha chúng tôi chăng? 15Vì người đã gả bán chúng tôi và ăn xài hết tiền bạc bán nữa, há người chẳng đãi chúng tôi như người dưng ư? 16Các tài vật mà Đức Chúa Trời đoạt nơi tay cha chúng tôi tức là của chúng tôi và của con cái chúng tôi. Vậy bây giờ, chàng hãy làm theo mọi lời Đức Chúa Trời đã phán dạy. 17Gia-cốp bèn đứng dậy, đỡ vợ và con lên lưng lạc đà, 18dẫn hết thảy súc vật và của cải mình, tức súc vật mình đã gây dựng ở Pha-đan-A-ram, đặng trở về cùng Y-sác, cha mình, ở Ca-na-an. 19Trong lúc La-ban mắc đi hớt lông chiên người, thì Ra-chên ăn cắp các pho tượng thờ trong nhà của cha mình. 20Gia-cốp gạt La-ban, vì không nói rằng, mình muốn đi trốn. 21Vậy, người đứng dậy, đem theo hết thảy tài vật mình, trốn đi ngang qua sông, thẳng tuốt về núi Ga-la-át. 22Đến ngày thứ ba, người ta học lại cùng La-ban rằng Gia-cốp đã trốn đi rồi. 23Người bèn đem các anh em mình đuổi theo Gia-cốp trong bảy ngày đường, và theo kịp tại núi Ga-la-át. 24Nhưng trong cơn chiêm bao lúc ban đêm, Đức Chúa Trời đến cùng La-ban, người A-ram, mà phán rằng: Dầu lành dầu dữ, thế nào ngươi khá giữ mình đừng nói chi cùng Gia-cốp hết. 25Vậy, La-ban theo kịp Gia-cốp. Vả, Gia-cốp đang đóng trại trên núi; La-ban và các anh em người cũng đóng trại trên núi Ga-la-át. 26La-ban nói cùng Gia-cốp rằng: Cháu đã làm chi vậy? Cháu đã gạt cậu và dẫn mấy đứa gái cậu như phu tù giặc. 27Sao trốn nhẹm, gạt và không cho cậu hay trước? Có lẽ cậu đưa đi rất vui vẻ, tiếng hát, tiếng đàn và tiếng trống phụ đưa. 28Cháu làm cách dại dột vậy, không để cho cậu hôn con trai và con gái cậu. 29Tay cậu có đủ quyền làm hại cháu; nhưng Đức Chúa Trời của cha cháu đã mách bảo cùng cậu tối hôm qua rằng: Dầu lành dầu dữ, ngươi khá giữ mình đừng nói chi cùng Gia-cốp hết. 30Bây giờ, vì lòng cháu mong mỏi về nhà cha cháu, nên đã ra đi; nhưng cớ sao cháu lại ăn cắp các pho tượng cậu? 31Gia-cốp đáp rằng: Vì cớ tôi e cậu bắt hai người con gái lại chăng. 32Nhưng tìm nơi ai được các pho tượng của cậu, thì ai đó sẽ bị chết đi! Tại trước mặt các anh em chúng ta, cậu hãy kiểm soát các món nơi tôi đi, và hãy lấy vật chi thuộc về cậu. Vả, Gia-cốp vốn không hay rằng Ra-chên đã trộm mấy pho tượng đó. 33Vậy, La-ban vào trại Gia-cốp, trại Lê-a, trại hai người đòi, chẳng tìm được chi cả. Đoạn, ở trại Lê-a bước ra đi vào trại Ra-chên. 34Vả, Ra-chên có lấy mấy pho tượng đó, giấu dưới bành lạc đà, rồi ngồi lên trên. La-ban soát lục khắp trại chẳng gặp pho tượng. 35Nàng bèn thưa cùng cha rằng: Vì trong mình con có việc riêng của đàn bà, nên đứng dậy rước chẳng được; xin chúa chớ giận con chi hết. Người kiếm, nhưng chẳng thấy pho tượng đâu hết. 36Gia-cốp bèn nổi giận rầy lộn cùng La-ban, mà rằng: Tôi có án gì, tội gì, mà cậu hằm hằm đuổi theo như vậy! 37Cậu đã soát lục các đồ hành lý tôi, có kiếm được món chi thuộc về nhà cậu chăng? Hãy đem món đó ra trước mặt anh em tôi cùng anh em cậu, đặng họ xét đoán đôi ta. 38Kìa, đã hai mươi năm tôi ăn ở nơi nhà cậu, chiên cùng dê cậu nào có sảo thai, và tôi chẳng hề ăn thịt chiên đực của bầy cậu bao giờ; 39cũng chẳng hề đem về cho cậu một con nào bị xé; bằng có, chính tôi chịu đền đó thôi. Cậu cớ đòi luôn những con bị ăn cắp ban ngày và ăn trộm ban đêm. 40Ban ngày tôi chịu nắng nồng, ban đêm chịu lạnh lùng, ngủ nào có an giấc được đâu. 41Đó trong hai mươi năm tôi ở tại nhà cậu là thế; trong mười bốn năm giúp việc, để được hai con gái cậu, và sáu năm đặng lãnh lấy bầy súc vật của cậu, mà cậu lại còn thay đổi mười lần công giá tôi. 42Nếu Đức Chúa Trời của cha tôi, Đức Chúa Trời của Áp-ra-ham, là Đấng mà Y-sác kính sợ, không phù hộ tôi, chắc bây giờ cậu đuổi tôi ra tay không, Đức Chúa Trời đã xem thấy nỗi đau-khổ tôi cùng công việc hai tay tôi làm, nên đêm qua Ngài đã xét công bình rồi đó. 43La-ban đáp cùng Gia-cốp mà rằng: Các đứa gái nầy là con của cậu; các đứa trẻ nầy là trẻ của cậu; các bầy súc vật tức là bầy của cậu, và các vật chi cháu thấy được tức của cậu hết; ngày nay cậu sẽ làm chi được cùng các con gái hai là các cháu cậu đó? 44Vậy bây giờ, hè! chúng ta kết-ước cùng nhau, để dùng làm chứng cho cậu và cháu. 45Gia-cốp lấy một hòn đá, dựng đứng lên làm trụ; 46và nói cùng các anh em mình rằng: Hãy lượm góp đá lại. Chúng bèn góp đá lại, chất thành một đống, rồi ngồi lên trên ăn bữa. 47La-ban đặt trên đống đá đó là Y-ê-ga Sa-ha-đu-ta; còn Gia-cốp kêu là Ga-lét. 48La-ban nói rằng: Đống đá nầy ngày nay làm chứng cho cậu và cháu đó. Cho nên chúng gọi là Ga-lét. 49Mà cũng gọi là Mích-ba, vì La-ban có nói thêm rằng: Khi chúng ta phân cách nhau, cầu xin Đức Giê-hô-va coi sóc cậu và cháu. 50Nếu cháu hành hạ các con gái cậu, nếu cưới vợ khác nữa, thì hãy giữ mình! Chẳng phải người thường soi xét ta đâu, bèn là Đức Chúa Trời làm chứng cho chúng ta vậy. 51La-ban lại nói cùng Gia-cốp rằng: Nầy đống đá, nầy cây trụ mà cậu đã dựng lên giữa cậu và cháu đây. 52Đống đá nầy và cây trụ nầy làm chứng rằng cậu chẳng qua khỏi đây, đi đến nơi cháu, và cháu cũng chẳng vượt khỏi đây, đi đến nơi cậu, trong khi có ý muốn làm hại nhau. 53Cầu xin Đức Chúa Trời của Áp-ra-ham, Đức Chúa Trời của Na-cô, Đức Chúa Trời của cha các người đó đoán xét cho chúng ta! Gia-cốp chỉ Đấng của Y-sác, cha mình, kính sợ mà thề. 54Đoạn, người dâng một của lễ tại trên núi, và mời các anh em mình dùng bánh. Vậy, chúng dùng bánh, rồi ở ban đêm trên núi. 55La-ban dậy sớm, hôn các con trai và các con gái mình, và chúc phước cho, rồi đi trở về nhà mình.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.