Sáng-thế Ký · Đoạn 4
Ca-in và A-bên
Kể lại 26 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Ra khỏi vườn, A-đam và Ê-va sinh con. Đứa đầu lòng tên là Ca-in. Ê-va ôm con mà nói: "Nhờ Đức Giê-hô-va giúp đỡ, tôi mới sanh được một người". Sau đó bà sinh thêm A-bên. Lớn lên, Ca-in làm ruộng, còn A-bên chăn chiên ().
Ít lâu sau, hai anh em cùng dâng lễ vật cho Chúa. Ca-in đem hoa lợi ngoài đồng. A-bên đem con chiên đầu lòng trong bầy, cùng phần mỡ của nó, là phần tốt nhất. Chúa đoái xem A-bên và nhận lễ vật của người, nhưng không nhận lễ vật của Ca-in. Ca-in giận lắm, mặt sa sầm xuống ().
Chúa không bỏ mặc Ca-in. Ngài hỏi: "Cớ sao ngươi giận?" Rồi Ngài cảnh báo: nếu ngươi làm lành thì sẽ ngẩng mặt lên được; còn nếu không, "tội lỗi rình đợi trước cửa", thèm ngươi lắm, nhưng ngươi phải thắng nó (). Tội được tả như một con thú nằm chực ngoài cửa, chờ người trong nhà bước ra.
Ca-in không nghe. Hắn rủ em ra đồng, rồi ở đó, xông vào giết A-bên (). Người con đầu tiên sinh ra trên đất trở thành kẻ giết người đầu tiên, và người chết đầu tiên là em ruột của hắn.
Chúa lại hỏi, cũng như đã hỏi cha hắn ngày trước: "A-bên, em ngươi, ở đâu?" Ca-in trả lời trơ tráo: "Tôi không biết; tôi là người giữ em tôi sao?" Nhưng Chúa đã biết. Ngài phán: "Tiếng của máu em ngươi từ dưới đất kêu thấu đến ta" (). Đất đã uống máu A-bên, nên đất sẽ không còn cho Ca-in hoa lợi nữa. Từ nay hắn phải lang thang, trốn tránh trên mặt đất ().
Ca-in kêu: "Sự hình phạt tôi nặng quá mang không nổi". Hắn sợ gặp ai cũng sẽ bị giết. Lạ thay, Chúa vẫn thương xót kẻ giết người này. Ngài đánh một dấu trên mình Ca-in, để không ai gặp hắn mà giết, và ai giết hắn sẽ bị báo thù bảy lần. Ca-in bỏ đi khỏi mặt Chúa, đến ở xứ Nốt, phía đông Ê-đen ().
Dòng dõi Ca-in lập nên những điều đầu tiên của văn minh. Ca-in xây một cái thành. Đến đời thứ sáu có Lê-méc, người đầu tiên cưới hai vợ. Các con của Lê-méc là tổ của người du mục chăn bầy, của người đánh đàn thổi sáo, và của thợ rèn đồ đồng đồ sắt (). Nhưng chính Lê-méc lại hát một bài khoe mình đã giết người. Hắn nói: Ca-in được báo thù bảy lần, còn ta sẽ được báo oán "bảy mươi bảy lần" (). Tài khéo càng tăng, lòng người càng dữ.
Cuối đoạn, câu chuyện quay về A-đam và Ê-va. Họ sinh thêm một con trai, đặt tên là Sết, để thế chỗ A-bên. Sết sinh Ê-nót. Và đoạn văn khép lại bằng một tia sáng: "Từ đây, người ta bắt đầu cầu khẩn danh Đức Giê-hô-va" ().
Ý nghĩa sâu xa
A-bên dâng bởi đức tin. Thư Hê-bơ-rơ giải thích vì sao lễ vật của A-bên được nhận: ông dâng "bởi đức tin", và dầu đã chết, ông "hãy còn nói" (). Thư 1 Giăng thì nói Ca-in giết em vì việc làm của hắn là xấu, còn việc làm của em hắn là công bình ().
Máu A-bên và máu Chúa Jêsus. Máu A-bên từ dưới đất kêu xin Chúa xử tội. Thư Hê-bơ-rơ nói có một dòng máu khác "nói tốt hơn huyết của A-bên" (). Máu A-bên kêu đòi công lý. Máu Chúa Jêsus đổ ra trên thập tự giá kêu xin sự tha thứ.
Bảy mươi bảy lần. Lê-méc muốn báo thù bảy mươi bảy lần. Nhiều đời sau, Phi-e-rơ hỏi Chúa Jêsus phải tha cho anh em mình mấy lần, có phải đến bảy lần không. Chúa đáp: không phải bảy lần, mà "bảy mươi lần bảy" (). Lời của Chúa Jêsus đảo ngược bài ca của Lê-méc: chỗ trước kia báo thù không giới hạn, nay là tha thứ không giới hạn.
Người công bình đầu tiên chịu chết. Chúa Jêsus kể A-bên là người đầu tiên trong một hàng dài những người công bình bị giết (). Câu chuyện người tốt chịu khổ vì người ác bắt đầu từ đây, và kết thúc ở thập tự giá.
Dòng dõi Sết. Gia phả của Chúa Jêsus trong sách Lu-ca đi ngược lên qua Sết đến A-đam (). Dòng của Ca-in thì dừng lại sau Lê-méc. Lời hứa ở 3:15 về một người sẽ thắng con rắn sẽ đi qua dòng của Sết.
Lưu ý
Vợ Ca-in ở đâu ra? Đây là câu hỏi rất nhiều người đặt ra. Đoạn 5 cho biết A-đam còn sinh nhiều con trai con gái khác (). Cách hiểu thường gặp là Ca-in lấy một người chị em hay cháu gái. Ở thời đầu tiên ấy, luật cấm cưới người trong họ chưa có; về sau, luật Môi-se mới cấm điều này. Kinh Thánh không nói rõ, nên không cần khẳng định quá chắc.
Vì sao Chúa không nhận lễ vật của Ca-in? Đoạn này không nói thẳng. Có người cho rằng vì Ca-in dâng rau trái, còn A-bên dâng thú vật có máu. Nhưng về sau, luật Môi-se vẫn cho dâng hoa quả và lúa (). Cách hiểu vững hơn: A-bên dâng cái đầu tiên, cái tốt nhất, còn Ca-in chỉ dâng "thổ sản", tức một ít hoa lợi. Và quan trọng nhất, như thư Hê-bơ-rơ nói, A-bên dâng bởi đức tin.
Dấu của Ca-in không phải màu da. Có một thời, một số người đã dạy rằng dấu của Ca-in là nước da đen, để biện hộ cho việc phân biệt chủng tộc và buôn bán nô lệ. Cách hiểu đó hoàn toàn không có trong Kinh Thánh. Kinh Thánh không tả dấu ấy là gì, chỉ nói nó dùng để bảo vệ Ca-in.
Kể lại không có nghĩa là khen. Kinh Thánh kể Lê-méc cưới hai vợ và hát bài ca giết người, nhưng không khen ông. Từ đây trở đi, sách Sáng-thế Ký kể nhiều chuyện đa thê, và hầu như chuyện nào cũng đem lại ghen tuông, đau khổ.
Ca-in sợ ai giết mình? Ca-in sợ người khác, dù câu chuyện mới chỉ nhắc đến cha mẹ hắn. Có lẽ lúc ấy A-đam đã có nhiều con cháu, như đoạn 5 cho biết. Câu chuyện chỉ chọn kể những người quan trọng cho mạch truyện, không kể hết mọi người.
Các nhà giải kinh nói gì (5)
Augustine, giám mục ở Bắc Phi hơn 1.600 năm trước, xem Ca-in và A-bên là khởi đầu của hai "thành" chạy suốt lịch sử. Ca-in xây thành ở dưới đất; A-bên thì như một người lữ khách, không xây thành nào, vì quê hương thật của ông ở với Chúa. Ông còn so Ca-in với Rô-mu-lút, người lập ra thành Rô-ma cũng sau khi giết em mình. (Thành của Đức Chúa Trời — The City of God, quyển XV, chương 1 và 5)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuhai thành bắt đầu từ Ca-in và A-bên, và phép so với Romulus và Remus ở quyển XV, được trích rộng rãi
John Calvin, nhà Cải Chánh ở Genève thế kỷ 16, để ý rằng Kinh Thánh nói Chúa đoái xem "A-bên" trước, rồi mới đến "lễ vật của người". Theo ông, Chúa vui về con người A-bên trước, vì ông có đức tin, rồi vì thế mới nhận lễ vật của ông. Lễ vật của người không tin, dù đẹp đến đâu, cũng không làm Chúa vui. (Giải nghĩa Sáng-thế Ký — Commentary on Genesis, phần đoạn 4 câu 4)
Tin cậy: CaoChưa đối chiếuCalvin bàn thứ tự người trước, lễ vật sau, dựa Hê-bơ-rơ 11:4, ở phần giải nghĩa 4:4
Matthew Henry, mục sư người Anh mất năm 1714, nói câu trả lời của Ca-in vừa là lời nói dối vừa là lời hỗn láo. Hắn nói dối rằng mình không biết, rồi còn hỏi vặn lại Chúa như thể Chúa không có quyền hỏi. Theo ông, người đã không thương anh em mình thì cũng sẽ không thật thà với Chúa. (Commentary on the Whole Bible, Sáng-thế Ký 4)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc ý chính về lời nói dối và hỗn láo; chưa chắc cách ông nói câu cuối
Nahum Sarna, học giả Do Thái người Mỹ, giải thích chữ "rình đợi" trong câu 4:7. Chữ này gần với một chữ người Ba-by-lôn xưa dùng để gọi một loài quỷ ngồi chực ở cửa nhà. Kinh Thánh mượn hình ảnh đó, nhưng đổi ý: kẻ ngồi chực ngoài cửa không phải là quỷ, mà là chính tội lỗi, và con người có thể thắng nó. (Genesis, JPS Torah Commentary)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý so với chữ rabisu của người Akkad; chưa chắc Sarna nói ở sách này hay ở Understanding Genesis
Derek Kidner, học giả người Anh, nhận xét rằng dòng dõi Ca-in vừa giỏi giang vừa hung bạo. Thành phố, âm nhạc, nghề rèn đều bắt đầu từ đây, và chúng là những điều tốt. Nhưng bài ca của Lê-méc cho thấy tài năng con người tiến bộ không kéo theo lòng người tốt lên. (Genesis, Tyndale Old Testament Commentaries)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Kidner bàn văn minh dòng Ca-in đi cùng bạo lực; chưa chắc cách ông nói
Nguyên văn cả đoạn · 26 câu
1A-đam ăn ở với Ê-va, là vợ mình; người thọ thai sanh Ca-in và nói rằng: Nhờ Đức Giê-hô-va giúp đỡ, tôi mới sanh được một người. 2Ê-va lại sanh em Ca-in, là A-bên; A-bên làm nghề chăn chiên, còn Ca-in thì nghề làm ruộng. 3Vả, cách ít lâu, Ca-in dùng thổ sản làm của lễ dâng cho Đức Giê-hô-va. 4A-bên cũng dâng chiên đầu lòng trong bầy mình cùng mỡ nó. Đức Giê-hô-va đoái xem A-bên và nhận lễ vật của người; 5nhưng chẳng đoái đến Ca-in và cũng chẳng nhận lễ vật của người; cho nên Ca-in giận lắm mà gằm nét mặt. 6Đức Giê-hô-va phán hỏi Ca-in rằng: Cớ sao ngươi giận, và cớ sao nét mặt ngươi gằm xuống? 7Nếu ngươi làm lành, há chẳng ngước mặt lên sao? Còn như chẳng làm lành, thì tội lỗi rình đợi trước cửa, thèm ngươi lắm; nhưng ngươi phải quản trị nó. 8Ca-in thuật lại cùng A-bên là em mình. Vả, khi hai người đang ở ngoài đồng, thì Ca-in xông đến A-bên là em mình, và giết đi. 9Đức Giê-hô-va hỏi Ca-in rằng: A-bên, em ngươi, ở đâu? Thưa rằng: Tôi không biết; tôi là người giữ em tôi sao? 10Đức Giê-hô-va hỏi: Ngươi đã làm điều chi vậy? Tiếng của máu em ngươi từ dưới đất kêu thấu đến ta. 11Bây giờ, ngươi sẽ bị đất rủa sả, là đất đã hả miệng chịu hút máu của em ngươi bởi chính tay ngươi làm đổ ra. 12Khi ngươi trồng tỉa, đất chẳng sanh hoa lợi cho ngươi nữa; ngươi sẽ lưu lạc và trốn tránh, trên mặt đất. 13Ca-in thưa cùng Đức Giê-hô-va rằng: Sự hình phạt tôi nặng quá mang không nổi. 14Nầy, ngày nay, Chúa đã đuổi tôi ra khỏi đất nầy, tôi sẽ lánh mặt Chúa, sẽ đi lưu lạc trốn tránh trên đất; rồi, xảy có ai gặp tôi, họ sẽ giết đi. 15Đức Giê-hô-va phán rằng: Bởi cớ ấy, nếu ai giết Ca-in, thì sẽ bị báo thù bảy lần. Đức Giê-hô-va bèn đánh dấu trên mình Ca-in, hầu cho ai gặp Ca-in thì chẳng giết. 16Ca-in bèn lui ra khỏi mặt Đức Giê-hô-va, và ở tại xứ Nốt, về phía đông của Ê-đen. 17Đoạn, Ca-in ăn ở cùng vợ mình, nàng thọ thai và sanh được Hê-nóc; Ca-in xây một cái thành đặt tên là Hê-nóc, tùy theo tên con trai mình. 18Rồi, Hê-nóc sanh Y-rát; Y-rát sanh Nê-hu-đa-ên; Nê-hu-đa-ên sanh Mê-tu-sa-ên; Mê-tu-sa-ên sanh Lê-méc. 19Lê-méc cưới hai vợ; một người tên là A-đa, một người tên là Si-la. 20A-đa sanh Gia-banh; Gia-banh là tổ phụ của các dân ở trại và nuôi bầy súc vật. 21Em người là Giu-banh, tổ phụ của những kẻ đánh đàn và thổi sáo. 22Còn Si-la cũng sanh Tu-banh-Ca-in là người rèn đủ thứ khí giới bén bằng đồng và bằng sắt. Em gái của Tu-banh-Ca-in là Na-a-ma. 23Lê-méc bèn nói với hai vợ mình rằng: Hỡi A-đa và Si-la! hãy nghe tiếng ta; Nầy, vợ Lê-méc hãy lắng tai nghe lời ta: ã! Ta đã giết một người, vì làm thương ta, Và một người trẻ, vì đánh sưng bầm ta. 24Nếu Ca-in được bảy lần báo thù, Lê-méc sẽ được bảy mươi bảy lần báo oán. 25A-đam còn ăn ở với vợ mình; người sanh được một con trai đặt tên là Sết; vì vợ rằng: Đức Chúa Trời đã cho tôi một con trai khác thế cho A-bên mà đã bị Ca-in giết rồi. 26Sết cũng sanh được một con trai, đặt tên là Ê-nót. Từ đây, người ta bắt đầu cầu khẩn danh Đức Giê-hô-va.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.