Xuất Ê-díp-tô Ký · Đoạn 13
Trụ mây và trụ lửa
Kể lại 22 câu Kinh Thánh bằng lời thường. Bấm chỗ dẫn trong ngoặc để đọc nguyên văn.
Đêm Vượt Qua đã qua. Dân Y-sơ-ra-ên vừa bước ra khỏi xứ Ê-díp-tô, nơi họ làm nô lệ suốt mấy trăm năm. Việc đầu tiên Chúa phán với Môi-se lúc ấy không phải là chuyện đường đi, mà là chuyện các đứa con đầu lòng: mọi con đầu lòng trong dân, người cũng như thú vật, phải biệt riêng ra cho Chúa, vì chúng thuộc về Ngài ().
Rồi Môi-se dặn dân phải nhớ ngày này mãi mãi. Đó là ngày Chúa dùng "tay quyền năng" kéo họ ra khỏi "nhà nô lệ" (). Khi vào đến đất hứa, một xứ đượm sữa và mật, mỗi năm đến tháng lúa trỗ, họ phải giữ lễ bảy ngày ăn bánh không men. Trong nhà không được còn chút men nào (). Lễ ấy không chỉ để ăn. Cha phải giải thích cho con trai rằng mình làm vậy vì việc Chúa đã làm cho mình khi ra khỏi Ê-díp-tô. Điều đó phải như một dấu buộc nơi tay, một vật ghi nhớ giữa hai con mắt, để lời Chúa luôn ở trên môi ().
Môi-se nói thêm về con đầu lòng. Con thú đầu lòng giống đực thì đem dâng cho Chúa. Riêng con lừa đầu lòng thì phải lấy một chiên con hay dê con mà chuộc lại, nếu không chuộc thì phải giết nó đi. Còn con trai đầu lòng trong mỗi nhà thì phải chuộc lại hết ().
Một ngày kia, con cái sẽ hỏi: "Điều đó có ý nghĩa chi?" Cha mẹ phải kể lại: khi Pha-ra-ôn cứng lòng không cho dân đi, Chúa đã giết các con đầu lòng trong xứ Ê-díp-tô, từ người đến thú vật. Vì thế, mỗi con đầu lòng của Y-sơ-ra-ên là một lời nhắc rằng chính họ cũng đã được tha và được chuộc ().
Đường từ Ê-díp-tô sang đất Ca-na-an gần nhất là con đường dọc bờ biển, qua xứ Phi-li-tin. Nhưng Chúa không dẫn dân đi lối ấy. Ngài biết đám nô lệ mới thoát này mà gặp chiến trận thì sẽ hoảng sợ, quay đầu chạy về Ê-díp-tô. Vì thế Ngài dẫn họ đi vòng qua đồng vắng, về phía Biển Đỏ. Dân ra đi có mang khí giới, nhưng họ chưa phải là một đạo quân ().
Môi-se còn mang theo một thứ đặc biệt: hài cốt của Giô-sép. Mấy trăm năm trước, lúc sắp chết, Giô-sép đã bắt con cháu Y-sơ-ra-ên thề rằng khi Chúa đến thăm và đem họ đi, họ phải đem xương ông theo. Lời hứa cũ ấy nay được giữ (; so ).
Dân đi từ Su-cốt đến Ê-tam, ở mép đồng vắng. Và Chúa tự mình dẫn đường. Ban ngày Ngài đi trước họ trong một trụ mây, ban đêm trong một trụ lửa để soi sáng, cho dân có thể đi cả ngày lẫn đêm. Trụ mây ban ngày và trụ lửa ban đêm không bao giờ rời khỏi dân ().
Ý nghĩa sâu xa
Chúa Jêsus, con đầu lòng được đem dâng. Bốn mươi ngày sau khi Chúa Jêsus ra đời, Giô-sép và Ma-ri đem con trẻ lên đền thờ dâng cho Chúa, đúng như luật trong đoạn này (). Lu-ca không nhắc gì đến tiền chuộc; ông chỉ kể rằng con trẻ được dâng cho Chúa. Và về sau chính Ngài trở thành giá chuộc cho người khác, không bằng bạc vàng mà bằng huyết của Ngài ().
Người Lê-vi thay cho con đầu lòng. Về sau, Chúa chọn chi phái Lê-vi để phục vụ nơi thánh, thay cho tất cả con đầu lòng của Y-sơ-ra-ên (). Nghĩa là cả một chi phái sống ngày đêm như một lời nhắc: dân này đã được cứu khỏi đêm chết chóc ở Ê-díp-tô.
Bánh không men và đời sống mới. Sứ đồ Phao-lô dùng hình ảnh trong đoạn này để nói với Hội Thánh: Đấng Christ là con chiên lễ Vượt Qua của chúng ta, đã bị giết rồi, vậy hãy dọn sạch "men cũ" ra khỏi đời mình (). Như người Y-sơ-ra-ên lục khắp nhà để bỏ men, người được cứu cũng được mời bỏ đi lối sống cũ.
Bộ xương đi theo lời hứa. Thư Hê-bơ-rơ kể việc Giô-sép dặn dò về hài cốt mình như một hành động đức tin (). Giô-sép chết ở Ê-díp-tô giữa lúc gia đình đang sung túc, nhưng ông biết đó không phải là nhà. Bộ xương ấy đi suốt bốn mươi năm trong đồng vắng, và cuối cùng được chôn ở Si-chem, trong đất hứa ().
Trụ mây trong cả Kinh Thánh. Nhiều thế kỷ sau, khi dân Y-sơ-ra-ên ăn năn, họ vẫn nhắc lại rằng trụ mây và trụ lửa không hề rời họ, dù họ đã phạm tội (; ). Phao-lô nói tổ phụ Y-sơ-ra-ên đều đã ở "dưới đám mây" và đi qua biển, như một kiểu báp-têm (). Chúa Jêsus thì phán: Ta là sự sáng của thế gian, ai theo Ta sẽ không đi trong tối tăm (). Người xưa có trụ lửa đi trước; người theo Chúa Jêsus có chính Ngài.
Lưu ý
"Dấu hiệu nơi tay" và hộp kinh của người Do Thái. Câu 13:9 và 13:16 nói lễ này sẽ như dấu nơi tay và vật ghi nhớ giữa hai mắt. Sách Phục-truyền dùng lại lối nói ấy (). Từ xưa, người Do Thái hiểu theo nghĩa đen: họ chép mấy khúc Kinh Thánh, trong đó có hai khúc của đoạn này, bỏ vào hộp da nhỏ rồi buộc lên tay và trán khi cầu nguyện. Chúa Jêsus có nhắc đến những "thẻ bài da" ấy khi trách những người chỉ đeo cho to để người khác thấy (). Nhiều người khác cho rằng câu này vốn là lối nói hình ảnh, như sách Châm-ngôn bảo đeo sự nhân từ vào cổ (). Dù hiểu theo cách nào, ý chính vẫn là: đừng để việc Chúa làm phai khỏi trí nhớ.
Chuộc con trai không phải là đem con đi tế. Có người đọc câu 13:2 rồi lo rằng Chúa đòi giết con đầu lòng. Đọc tiếp thì thấy ngược lại: con trai đầu lòng luôn luôn phải được chuộc lại (; ). Về sau luật định giá chuộc là năm siếc-lơ bạc (). Các dân quanh Y-sơ-ra-ên có tục dâng con cho thần, còn Chúa của Y-sơ-ra-ên thì cấm hẳn điều ấy ().
Con lừa bị vặn cổ nghe thật nặng. Lừa là con vật không sạch, không được dâng làm của lễ. Người chủ có hai cách: đổi nó bằng một con chiên, hoặc giết nó, chứ không được giữ không cho mình. Luật này buộc người ta phải chọn, và hầu như ai cũng sẽ chọn chuộc, vì con lừa quý hơn con chiên. Mỗi lần như thế, họ lại nhớ rằng có một mạng thế cho một mạng.
"Biển Đỏ" có thể không phải là Biển Đỏ ngày nay. Chữ Hê-bơ-rơ ở câu 13:18 có thể dịch là "biển lau sậy". Người ta còn bàn nhau dân vượt qua ở chỗ nào: một vùng hồ đầm phía bắc, hay một nhánh của Biển Đỏ. Kinh Thánh không cho đủ chi tiết để chỉ ra chắc chắn.
Có khí giới mà vẫn đi vòng. Câu 13:18 nói dân "cầm khí giới" ra đi. Thế mà Chúa vẫn tránh cho họ đánh trận. Có vũ khí trong tay chưa có nghĩa là có lòng can đảm. Một đám người vừa thoát ách nô lệ cần thời gian để trở thành một dân tộc.
Các nhà giải kinh nói gì (4)
Matthew Henry, mục sư người Anh, mất năm 1714, nói rằng con đường Chúa dẫn dân đi vòng qua đồng vắng là con đường dài hơn nhưng an toàn hơn. Chúa không dẫn con cái Ngài theo lối ngắn nhất, mà theo lối tốt nhất cho họ, dù lúc ấy họ không hiểu. Ông nối chỗ này với lời Thi-thiên nói Chúa dẫn dân "theo đường ngay thẳng" (). (Commentary on the Whole Bible, phần đoạn 13)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuchắc Henry bàn ý đường vòng mà là đường đúng ở đoạn này; chưa chắc ông có dẫn Thi-thiên 107 hay không
Gregory xứ Nyssa, một giám mục ở Tiểu Á thế kỷ thứ 4, đọc chuyện Xuất Ê-díp-tô như hành trình của linh hồn đi về phía Chúa. Theo ông, đám mây dẫn đường là hình ảnh ơn của Đức Thánh Linh, Đấng đưa người xứng đáng tiến về điều thiện. Ai đi theo Đấng dẫn đường ấy sẽ qua được dòng nước, vì Ngài mở lối cho họ. (Cuộc đời Môi-se — The Life of Moses, phần II)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếunhớ ý đám mây là ơn Thánh Linh trong phần II, gần đoạn về vượt biển; chưa chắc vị trí và cách diễn đạt
Michael Walzer, một triết gia Do Thái người Mỹ, đọc cả chuyện Xuất Ê-díp-tô như một bài học về giải phóng. Theo ông, ra khỏi Ê-díp-tô thì nhanh, nhưng để những người mang nếp nô lệ trở thành dân tự do thì cần cả một hành trình dài qua đồng vắng. Ông nhắc rằng nhà tư tưởng Do Thái Maimonides thời Trung cổ đã dùng câu 13:17 để nói rằng Chúa dạy dỗ dân từ từ, không bắt họ thay đổi ngay một lúc. (Exodus and Revolution, 1985)
Tin cậy: VừaChưa đối chiếuý đồng vắng là trường học của dân nô lệ là luận điểm chính của sách; chưa chắc Walzer có dẫn Maimonides về câu 13:17
Nahum Sarna, một học giả Do Thái chuyên về Cựu Ước, giải thích rằng lối nói "dấu hiệu nơi tay" và "giữa cặp mắt" có thể vốn là hình ảnh, giống lối nói trong sách Châm-ngôn về việc đeo lời khuyên vào cổ. Truyền thống Do Thái về sau hiểu theo nghĩa đen và làm ra hộp kinh đeo trên tay và trán. Theo ông, đằng nào thì mục đích vẫn là giữ ký ức về cuộc giải cứu luôn ở trước mắt. (Exodus, JPS Torah Commentary)
Tin cậy: ThấpChưa đối chiếuchắc sách này có bàn về hộp kinh ở đoạn 13, nhưng không nhớ rõ Sarna nghiêng về cách hiểu nào
Nguyên văn cả đoạn · 22 câu
1Đức Giê-hô-va phán cùng Môi-se rằng: 2Trong vòng dân Y-sơ-ra-ên bất luận người hay vật, hãy vì ta biệt riêng ra thánh mọi con đầu lòng; bởi con đầu lòng thuộc về ta. 3Môi-se nói cùng dân sự rằng: Hãy kỷ niệm ngày nầy, vì là ngày Đức Giê-hô-va dùng tay quyền năng rút các ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô, tức là khỏi nhà nô lệ; nên chớ ai ăn bánh có men. 4Ngày nay, nhằm tháng lúa trỗ, các ngươi ra đi. 5Vậy khi nào Đức Giê-hô-va đưa ngươi vào bờ cõi xứ dân Ca-na-an, dân Hê-tít, dân A-mô-rít, dân Hê-vít, và dân Giê-bu-sít rồi, là một xứ đượm sữa và mật, và là xứ Ngài đã thề cùng tổ phụ sẽ ban cho ngươi, thì đến trong tháng nầy hãy giữ lễ thánh đó. 6Trong bảy ngày hãy ăn bánh không men; đến ngày thứ bảy sẽ có lễ kính Đức Giê-hô-va. 7Phải ăn bánh không men trong bảy ngày; khắp cả địa hạt ngươi sẽ không thấy bánh có men, hoặc men tại nơi ngươi nữa. 8Trong ngày đó hãy giải nghĩa cho con trai ngươi rằng: Ấy vì việc Đức Giê-hô-va làm cho ta, khi ta ra khỏi xứ Ê-díp-tô. 9Điều đó sẽ làm một dấu hiệu nơi tay ngươi, làm một kỷ niệm ghi nơi trán ở giữa cặp mắt ngươi, hầu cho luật pháp của Đức Giê-hô-va ở nơi miệng ngươi, vì Đức Giê-hô-va đã dùng tay quyền năng rút ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô. 10Hằng năm, đến k”, ngươi phải giữ lễ nầy. 11Khi Đức Giê-hô-va đã đưa ngươi vào bờ cõi xứ Ca-na-an, như Ngài đã thề cùng ngươi, và tổ phụ ngươi, khi Ngài đã ban xứ đó cho rồi, 12thì hãy đem dâng cho Đức Giê-hô-va những con trưởng nam cùng cả con đầu lòng đực của súc vật ngươi, vì chúng nó đều sẽ thuộc về Đức Giê-hô-va. 13Nhưng mỗi con lừa đầu lòng, ngươi phải bắt chiên con hay là dê con mà chuộc; bằng không, ngươi hãy vặn cổ nó. Ngươi cũng chuộc mọi trưởng nam trong vòng con trai ngươi. 14Vả, một mai con trai ngươi hỏi rằng: Điều đó có ý nghĩa chi? thì hãy đáp rằng: Ấy vì cớ Đức Giê-hô-va đã dùng tay quyền năng rút chúng ta ra khỏi xứ Ê-díp-tô, tức là nhà nô lệ; 15và khi Pha-ra-ôn cứng lòng không tha chúng ta đi, Ngài bèn giết hết các con đầu lòng trong xứ đó, từ con trưởng nam người ta cho đến con đầu lòng súc vật. Vì cớ đó, ta dâng tế lễ cho Đức Giê-hô-va mọi con đực sanh đầu lòng, và ta chuộc con trưởng nam trong vòng con trai ta. 16Ấy sẽ làm một dấu hiệu nơi tay ngươi, và ấn chí nơi trán giữa cặp mắt ngươi, để nhắc cho nhớ rằng Đức Giê-hô-va đã dùng tay quyền năng rút chúng ta ra khỏi xứ Ê-díp-tô. 17Vả, khi Pha-ra-ôn tha dân Y-sơ-ra-ên đi, Đức Chúa Trời không dẫn dân ấy đi theo đường về xứ Phi-li-tin, là đường gần hơn hết, vì Ngài nói rằng: E khi dân thấy trận mạc, dời lòng trở về xứ Ê-díp-tô chăng. 18Cho nên Đức Chúa Trời dẫn chúng đi vòng theo đường trong đồng vắng, về hướng Biển-dỏ. Dân Y-sơ-ra-ên cầm khí giới ra khỏi xứ Ê-díp-tô. 19Môi-se dời hài cốt Giô-sép theo mình, vì Giô-sép có bắt dân Y-sơ-ra-ên thề quyết rằng: Chắc Đức Chúa Trời sẽ viếng các ngươi; hãy dời hài cốt ta theo các ngươi khỏi đây. 20Vả, chúng đi khỏi Su-cốt, đóng trại tại Ê-tam, ở cuối đầu đồng vắng. 21Đức Giê-hô-va đi trước dân sự, ban ngày ở trong một trụ mây, để dẫn đường đi; ban đêm trong một trụ lửa, để soi sáng cho chúng, hầu cho được đi luôn ngày và đêm. 22Ban ngày trụ mây chẳng bao giờ cách xa dân sự, trụ lửa ban đêm cũng vậy.
Mức tin cậy chỉ hiện ở chế độ Nháp. Trang công bố chỉ giữ ý kiến đã đối chiếu.